«Ἕλληνες ἀεί παῖδες ἐστε, γέρων δέ Ἕλλην οὐκ ἔστιν» (Πλάτων, Τίμαιος, 22b).


"Ὁμολογεῖται μὲν γὰρ τὴν πόλιν ἡμῶν ἀρχαιοτάτην εἶναι καὶ μεγίστην καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ὀνομαστοτάτην· οὕτω δὲ καλῆς τῆς ὑποθέσεως οὔσης,
ἐπὶ τοῖς ἐχομένοις τούτων ἔτι μᾶλλον ἡμᾶς προσήκει τιμᾶσθαι. 24. Ταύτην γὰρ οἰκοῦμεν οὐχ ἑτέρους ἐκβαλόντες οὐδ' ἐρήμην καταλαβόντες
οὐδ' ἐκ πολλῶν ἐθνῶν μιγάδες συλλεγέντες, ἀλλ' οὕτω καλῶς καὶ γνησίως γεγόναμεν ὥστ' ἐξ ἧσπερ ἔφυμεν, ταύτην ἔχοντες ἅπαντα τὸν χρόνον διατελοῦμεν,
αὐτόχθονες ὄντες καὶ τῶν ὀνομάτων τοῖς αὐτοῖς οἷσπερ τοὺς οἰκειοτάτους τὴν πόλιν ἔχοντες προσειπεῖν".
(Ἰσοκράτης, Πανηγυρικός, στίχοι 23-24).

Τα άρθρα που φιλοξενούνται στον παρόντα ιστότοπο και προέρχονται απο άλλες πηγές, εκφράζουν αποκλειστικά και μόνον τις απόψεις των συγγραφέων τους.

Καθίσταται σαφές ότι η δημοσίευση ανάρτησης, δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά αποδοχή των απόψεων του συγγραφέως.


ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ, ΑΦΗΝΕΤΕ ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΑΡΘΡΟ-ΑΝΑΡΤΗΣΗ (΄κλίκ΄ στο "Δεν υπάρχουν σχόλια"). ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ.

Ακολουθήστε μας στο Facebook

Σάββατο 7 Σεπτεμβρίου 2013

"Όμνυμι Απόλλωνα Ιητρόν" - Πώς προέκυψε ο ιατρικός όρκος



Επιμέλεια: Δρ Δημήτρης Περδετζόγλου



Πρώτος Ιατρός Θεραπευτής ήταν ο θεός του λευκού φωτός, ο Λύκειος Απόλλων. Η θεϊκή του λάμψη μετουσιώθηκε κάποτε σε μουσική με την οποία θεράπευε. Με τον ύμνο του, τον Παιάνα, καθαρίζονταν πολιτείες ολόκληρες από τις επιδημίες της πανούκλας και της χολέρας. Με τη λύρα του έπαιρνε τη φλόγα των πυρετών. Γι’ αυτό οι γιατροί ορκίζονται σ’ αυτόν. "Όμνυμι Απόλλωνα Ιητρόν" -λένε- και στον υιό του τον Ασκληπιό και στην εγγονή του την Πανάκεια...




Ο θεός έφθασε κάποιο λυκαυγές απ' το δρόμο του ήλιου. Την άμαξά του -μας πληροφορεί ο Αλκαίος- την έσερναν κύκνοι. Και τη στιγμή της άφιξής του στους Δελφούς, τα αηδόνια κελαηδούσαν, τα χελιδόνια και τα τζιτζίκια τετέριζαν και από την Κασταλία πηγή έρεε ασήμι. Με το τόξο του σκότωνε τους υβριστές, τους υπερόπτες, τους υπερφίαλους, τους αλαζόνες. Αυτούς που δεν εφάρμοζαν το μέτρο.

Πρώτα σκότωσε τον υπερβολικό Τυφώνα,
που τον γέννησε η Ήρα, χωρίς τον Δία, από θυμό.
Η λέξη τυφών παράγεται από ρίζα *τυφ- απ' όπου το ρήμα τύφω, που σημαίνει σκοτίζω. 

Ο ανεμοστρόβιλος αυτός τυφλώνει.
Τυφλός ονομάζεται αυτός που οι οφθαλμοί του καλύπτονται από το νέφος, τη σκόνη και τον ατμό του τυφώνα. Τυφλός επομένως είναι αυτός που δεν βλέπει. 


Ομόρριζη είναι και η λέξη τύφος, η νόσος «τύφος», που με τους πυρετούς και τις παραισθήσεις της προκαλεί παρόμοια συμπτώματα.

Δεύτερος εχθρός του θεού ήταν ο Φλεγύας,
που τού έκαψε το ναό. Η ρίζα *φλεγ- παράγει ακόμα το φλέγω, τον φλέγμονα και όλες τις φλεγμονές.

Τρίτος κατά σειράν ήταν ο μαντικός δράκοντας Πύθωνας.
Τον σκότωσε και αυτόν ο αργυρότοξος γενάρχης των γιατρών. Ο Πύθωνας έμεινε εκεί, στους Δελφούς, και σάπισε. Έτσι από την ρίζα *πυ- έφτασαν στο πύθω: σαπίζω και στο πύον. Η σήψη πλέον άρχισε να παράγεται από το πύθειν και από το πύον της πληγής του Πύθωνα. [Το μέρος όπου σάπισε ο μαντικός δράκος το είπαν Πυθώ και απ' αυτή τη λέξη αργότερα έφτασαν στο πυ-ν-θ-άν-ομαι: "ερωτώ να μάθω" και στην Πυθία.]

Το πύον, λοιπόν, τη φλεγμονή και την τύφλωση των θνητών θεράπευσε και θεραπεύει ο Απόλλων.
Με τη μαντική (ή διαγνωστική) του ακόμα, εντοπίζονταν τα μιάσματα που προκαλούσαν τη νόσο και την επιδημία. Οι εξαγνιστές θεραπευτές του στη συνέχεια, καθόριζαν τα καθαρτήρια λουτρά, τα ραντίσματα και τα θειαφίσματα ή και την πυρά, ανάλογα με το αίτιο, για την τελική απολύμανση.

Σε μία επιδημία πανούκλας
στο στρατόπεδο των Αχαιών, διαβάζουμε: "οί δ' απελυμαίνοντο καί εις άλα λύματα βάλλον" (Ιλιάδα Α 313). Οι στρατιώτες απολυμαίνονταν και τα απονίμματα (τα λύματα) στη θάλασσα τα ‘ριχναν. Μετά θυσίαζαν στον Απόλλωνα.

Αλλά και ο υιός του Απόλλωνα,
ο ήπιος θεός ο χωρίς σκληρότητα: Ασκλ-ηπιός και η κόρη του, η εγγονή του Απόλλωνα, η Πανάκεια θεραπεύουν.

Η πανάκεια για κάθε νόσο σχετίζεται με τη ρίζα *ακ-, που υποδηλώνει την αιχμή του βέλους.
Το πρώτο χειρουργικό εργαλείο που είχε ο Μαχάονας, ο γιος του Ασκληπιού, στα πεδία των μαχών της Ιλιάδας (Μαχάων, μάχη: ομόρριζες). Από την *ακ- παράγονται ακόμα: η άκανθα, τοάκρον, η ακέστρα (η βελόνη), ο άκων, το ακόντιον αλλά και διάφορα άλλα αρχαία χειρουργικά εργαλεία.

Έρχονται όμως και οι στιγμές που ο θεός χάνει εντελώς όλη τη θεραπευτική του τέχνη. Είναι εκείνες οι στιγμές όταν ο ίδιος σκοτώνει. Ο αιφνίδιος θάνατος των ανδρών λ.χ. αποδίδονταν εις τα "αγανά αυτού βέλεα". Άλλοτε τα βέλη του προκαλούν φοβερές επιδημίες λοιμού. Γι’ αυτές τις περιπτώσεις δεν υπάρχει κανένα γιατρικό κι ο Παιάνας του δεν μπορεί να θεραπεύσει.

Ανάλογα και ο σημερινός γιατρός
χάνει αυτή την ικανότητα για ίαση, όταν υπηρετεί ως ερευνητής τον βιολογικό πόλεμο λ.χ. ή όταν χορηγεί αδιακρίτως διάφορα ισχυρά αντιβιοτικά, που ευοδώνουν την ανάπτυξη διαφόρων ανθεκτικών στελεχών μικροβίων, κ.ο.κ.

Για να μη χάνει όμως ο ίδιος ο Απόλλωνας
(αλλά και κάθε γιατρός που ορκίζεται στο όνομά του) τις ιαματικές και τις εξαγνιστικές του ιδιότητες, διακηρύσσει το "Γνώθι σαυτόν" και το "Μηδέν άγαν". Αυτά τα δύο ρητά ήταν χαραγμένα στο Δελφικό Μαντείο του. Το να γνωρίζει δηλαδή κάποιος τον εαυτό του και να μην ξεπερνάει ποτέ το μέτρο και τα ανθρώπινα όρια του.



πηγή



"κλίκ" επάνω στις εικόνες, για μεγέθυνση


Διαβάστε περισσότερα... »

Ημίτονο και συνημίτονο

Η κινούμενη εικόνα δείχνει πως μεταβάλλονται το ημίτονο (ξεθωριασμένη καμπύλη) και το συνημίτονο (τονισμένη καμπύλη) όταν ένα πολύγωνο περιστρέφεται.



Διαβάστε περισσότερα... »

Παροιμιώδεις φράσεις... με βιβλιογραφία (links)


Επιμέλεια-έρευνα: Δρ Δημήτρης Περδετζόγλου



Τι είναι το ξεφτέρι;
Ξεφτέρι ονομάζεται το γεράκι. Οι Βυζαντινοί εκπαίδευαν τα γεράκια, τα οποία ήταν κυνηγετικά πτηνά - «συνοδοί» και βοηθοί των ευγενών στο κυνήγι, που ήταν απαραίτητη ασχολία της αριστοκρατίας. Οι εκπαιδευτές των γερακιών ονομάζονταν φαλκωνάριοι (φάλκων = πολεμικό γεράκι, -αριος, -αριον = παραγωγικό υποκοριστικό επίθημα, λατινικής προέλευσης).

Τι είναι το φελέκι;
Η λέξη «φελέκι» προέρχεται από την αντίστοιχη τουρκική λέξη «felek», που σημαίνει τύχη, μοίρα, πεπρωμένο, ριζικό. Η λέξη «felek», προέρχεται με την σειρά της, από την αραβική λέξη «falak», που σημαίνει «ουράνια σφαίρα».


Τι σημαίνει η φράση «χωριό που φαίνεται κολαούζο δεν θέλει;»
Κολαούζος ονομάζεται ο οδηγός, δηλαδή αυτός που προπορεύεται και δείχνει το δρόμο προς έναν τόπο. Συνεπώς, όταν ένα χωριό φαίνεται, δεν χρειαζόμαστε οδηγό για να μας οδηγήσει εκεί, αφού το βλέπουμε. Η ερμηνεία της εν λόγω παροιμίας, είναι πως όταν κάτι είναι πασιφανές, πρόδηλο και ευκολονόητο, είναι περιττή κάθε επεξήγηση.


Πώς προήλθε η φράση «κάνει την πάπια;»
Στο Βυζάντιο υπήρχε το αξίωμα του «παπία», που δεν ήταν άλλος από τον κλειδοκράτορα του παλατιού.
Ο παπίας έχαιρε ιδιαίτερων προνομίων και ευνοίας από τον αυτοκράτορα και είχε το δικαίωμα να παρακάθεται στο ίδιο τραπέζι με εκείνον και να διασκεδάζει στα συμπόσιά του. 


Επί αυτοκρατορίας του Βασιλείου Β΄ (Βουλγαροκτόνου), παπίας του παλατιού έγινε ο Ιωάννης Χανδρινός, ένας άνθρωπος ύπουλος, πονηρός, διπρόσωπος, συκοφάντης και ψεύτης. 

Από τη στιγμή που ανέλαβε καθήκοντα, άρχισε να διαβάλλει τους πάντες, ακόμη και τον αδελφό του, τον Συμεών. Έτσι, κατάντησε το φόβητρο όλων, όταν όμως κάποιος του παραπονιόταν πως τον αδίκησε, ο Χανδρινός υποκριτικά προσεποιείτο τον ανίδεο και τα μάτια του βούρκωναν… 

Η στάση αυτή του παπία Χανδρινού, έγινε αφορμή για την επικράτηση της φράσης «ποιεί τον παπία» και με μια μικρή εκλαϊκευμένη παραλλαγή: «κάνει την πάπια», που σημαίνει ότι κάποιος φέρεται υποκριτικά και προσποιείται τον ανήξερο, ενώ είναι υποψιασμένος για κάτι.

Τι είναι το «καταπέτασμα» στη φράση «έφαγε το καταπέτασμα;»
Καταπέτασμα ονομάζεται το τραπεζομάντιλο. Η φράση «έφαγε το καταπέτασμα» λέγεται για κάποιον, ο οποίος είναι τόσο λαίμαργος, ώστε μπορεί να φάει ακόμα και το τραπεζομάντιλο!

Ωστόσο, τη λέξη «καταπέτασμα», συναντάμε και στην ακολουθία των Παθών της Μεγάλης Πέμπτης, όπου ακούγεται το χωρίο «καὶ ἰδού τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο ἀπό ἄνωθεν ἔως κάτω». Στην εκκλησιαστική ορολογία, λοιπόν, το καταπέτασμα ήταν ένα παραπέτασμα, το οποίο στο ναό του Σολομώντος, στην Ιερουσαλήμ, χώριζε τα λεγόμενα «Άγια» των Αγίων από τον κυρίως ναό.

Τι είναι η «μπαλακλάβα;»
Πρόκειται για λέξη ρωσικής προέλευσης. 

«Μπαλακλάβα» ονομάζεται το άφλεκτο και ισοθερμικό κάλυμμα κεφαλιού ή λαιμού, που χρησιμοποιείται κατά βάση στους αγώνες ταχύτητας.

Η ερμηνεία της λέξης, όμως δεν εξαντλείται εδώ. «Μπαλακλάβα» ονομαζόταν επίσης, μια αρχαία πόλη-λιμάνι, κοντά στη σημερινή Σεβαστούπολη. Σήμερα, η πόλη αυτή ανήκει στην Κριμαία, η οποία είναι μια ημιαυτόνομη περιοχή, στο νότιο τμήμα της Ουκρανίας. 

Ο κόλπος του Μπαλακλάβα ήταν ένα μέρος ιδανικό για αγκυροβόλημα, καθώς ήταν περιβλημένος με φυσική οχύρωση και προστατευμένος από τους ανέμους και τις εχθρικές εισβολές (αναλογία προς το αντίστοιχο κάλυμμα του κεφαλιού). Οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς το ανέφεραν ως «Σύμβολον Λιμάνι».
Πιθανόν, αν και δεν υπάρχει φανερή ετυμολογική συγγένεια, η λέξη «μπαλακλάβα» να σχετίζεται σε νοηματικό κυρίως επίπεδο, με την λατινική λέξη «cuculla» (= κάλυμμα κεφαλής).


Τι σημαίνει η φράση «του μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά;»
Οι Βυζαντινοί ήταν πρωτότυποι σε θέματα τιμωριών. Ο αυτοκράτορας Ιουλιανός αισθανόταν φοβερή απέχθεια για τους «ωτακουστές», οι οποίοι ορμώμενοι από φοβερή περιέργεια, κρυφάκουγαν τις συζητήσεις που γίνονταν μέσα στο παλάτι. Ο Ιουλιανός, μάλιστα θέσπισε κι έναν ειδικό νόμο, ο οποίος προέβλεπε να τιμωρούνται οι ωτακουστές με μαρτυρικό θάνατο. 

Ωστόσο, η Σύγκλητος, στην οποία εστάλη ο νόμος για έγκριση, τον απέρριψε, διότι έκρινε πως το παράπτωμα του ωτακουστή δεν ήταν και τόσο μεγάλο. Οι Συγκλητικοί θεώρησαν ότι η περιέργεια είναι ένα φυσικό γνώρισμα του ανθρώπου, συνεπώς ο περίεργος δεν θεωρείται επικίνδυνος, ώστε να καταδικαστεί. 

Ο Ιουλιανός θύμωσε με την εύνοια που έδειξε η Σύγκλητος απέναντι στους ωτακουστές και προχώρησε ο ίδιος σε μια φαινομενικά αστεία, αλλά όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια, ιδιαιτέρως βασανιστική τιμωρία. Τοποθετούσε δηλαδή μέσα στα αυτιά των ωτακουστών ψύλλους. 

Τα ενοχλητικά ζωύφια προχωρούσαν βαθιά, ως τον λαβύρινθο του αυτιού και με νευρικές κινήσεις, προσπαθούσαν να βρουν την έξοδο. Ο ωτακουστής δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για να απαλλαγεί από τους ψύλλους και πολλές φορές, έφτανε στο σημείο να τρελαθεί! Από τότε, η φράση «του μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά», καθιερώθηκε να σημαίνει, πως μπήκαν υποψίες στο μυαλό κάποιου για κάτι.

Τι σημαίνει το αθηναϊκό τοπωνύμιο «Κηφισιά;»
Μερικά χιλιόμετρα έξω από το κέντρο της Αθήνας,
υπήρχε κάποτε μια περιοχή, που λεγόταν «Αλωνάρα». Ως το 1865 περίπου, το μέρος αυτό ήταν κατάφυτο με κάθε λογής δέντρα. Οι κάτοικοι του κέντρου της Αθήνας, θεωρούσαν την «δροσερή» αυτή περιοχή ως ιδανικό προορισμό για κοντινή εξόρμηση, τους ζεστούς μήνες του καλοκαιριού, που υπέφεραν από την υπερβολική ζέστη. 

Για την περιοχή αυτή, μάλιστα είχε διαδοθεί από στόμα σε στόμα πως «εκεί φυσά», δηλαδή εκεί έχει δροσερό αεράκι. Λόγω της συχνής χρήσης της φράσης «εκεί φυσά» για την περιοχή Αλωνάρα, το όνομά της μεταβλήθηκε σε Κηφισιά, από παραφθορά αυτής της φράσης.

Πώς προήλθε η φράση «μυρίζω τα νύχια μου;»
Η φράση αυτή προήλθε από την αρχαία τελετουργική συνήθεια, κατά την οποία, οι ιέρειες των μαντείων, βουτούσαν τα δάχτυλά τους σε ένα υγρό με δαφνέλαιο, τις αναθυμιάσεις του οποίου εισέπνεαν. Κατόπιν, καθώς έφερναν τα δάχτυλα στη μύτη τους έπεφταν σε μια κατάσταση καταληψίας (έκστασης), κατά τη διάρκεια της οποίας προμάντευαν τα μελλούμενα. Η φράση αυτή χρησιμοποιείται σήμερα για να δηλώσει την ικανότητα ή μη, κάποιου να συναισθανθεί μια έτερη επιθυμία, σκέψη, άποψη ή συναίσθημα πριν την φανερή έκφρασή τους.


Πώς προήλθε η φράση «του έβαλε τα δυο πόδια σ’ ένα παπούτσι;»
Στο Βυζάντιο, ανάμεσα στους διασκεδαστές των ανακτόρων, υπήρχαν και νάνοι. Οι νάνοι ήταν εκλεκτοί των αυτοκρατόρων και έχαιραν πολλών προνομίων. Οι αυτοκράτορες τους χρησιμοποιούσαν, επίσης, ως συμβούλους ή κατασκόπους. 

Όταν όμως παρεκτρέπονταν, τους έβαζαν για τιμωρία, τα δύο πόδια μέσα σε ένα υπόδημα, υποχρεώνοντάς τους να κυκλοφορούν έτσι, ακόμα και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η φράση αυτή χρησιμοποιείται σήμερα για να δηλώσει την δύσκολη δοκιμασία στην οποία υποβάλλεται κάποιος από κάποιον άλλο.



ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ, ΕΔΩ:
Διαβάστε περισσότερα... »

Παρασκευή 6 Σεπτεμβρίου 2013

Η ετυμολογία και η ερμηνεία των ονομάτων των θεών του Ολύμπου




Οι έξι Θεοί τού Ολύμπου
Ζευς: Από το επίθετο «δίος» (λαμπρός, αίθριος) προήλθε το κύριο όνομα Διεύς (ο κύριος τής λαμπρότητας, τής αιθρίας, τής καλοκαιρίας), το οποίο μετατράπηκε σε Ζευς (παράβαλε: διάλευκος-ζάλευκος, διαβάλλω-ζαβάλλω και άλλα). Από την αιτιατική πτώση «τον Δία» προήλθε το νεοελληνικό όνομα τού Πατέρα των Θεών και των ανθρώπων, το οποίο στην ονομαστική σχηματίζεται ως «ο Δίας».

Ποσειδών: Το όνομα τού Θεού τής θάλασσας είναι σύνθετη λέξη και προέρχεται από τα ουσιαστικά «πόσις» (σύζυγος) και «δα» (γη), οπότε Ποσειδών είναι «ο σύζυγος τής γης». Κατά την κλασική ελληνική το όνομα κλίνεται «ο Ποσειδών, τού Ποσειδώνος», ενώ κατά την νέα ελληνική «ο Ποσειδώνας, τού Ποσειδώνα». Παράγωγό του είναι το επίθετο «ποσειδώνιος, ποσειδωνία, ποσειδώνιον», καθώς και τα κύρια ονόματα Ποσειδώνιος (αυτός που ανήκει στον Ποσειδώνα, που είναι τού Ποσειδώνα) και Ποσειδωνία (αυτή που ανήκει στον Ποσειδώνα, που είναι τού Ποσειδώνα).

Απόλλων: Το όνομα τού Θεού προέρχεται από το ρήμα «απόλλυμι», που σημαίνει «καταστρέφω, εξαφανίζω», άρα Απόλλων είναι «ο καταστροφέας, ο ολετήρας», όνομα που απηχεί την ιδιότητα τού Θεού ως τοξευτή και καταστροφέα των εχθρικών στρατευμάτων. Η λατρεία τού Απόλλωνα ως Θεού τού φυσικού και νοητού φωτός δεν αντικατοπτρίζεται σε αυτό το όνομα, αλλά στο Φοίβος, που σημαίνει «φωτεινός, διαυγής, λαμπρός» και προέρχεται από τον όρο «φάος», δηλαδή «φως».

Ερμής: Το όνομα τού Θεού προέρχεται από το ρήμα «ερμηνεύω», οπότε Ερμής είναι ο «ερμηνεύς», δηλαδή ο ερμηνευτής, και παραπέμπει στην ιδιότητα τού Θεού ως αγγελιαφόρου και ερμηνευτή τής βούλησης των Θεών τού Ολύμπου. Κατά την κλασική ελληνική το όνομα κλίνεται «ο Ερμής, τού Ερμού», ενώ κατά την νέα ελληνική «ο Ερμής, τού Ερμή».

Ήφαιστος:
Από την ρίζα «αφ-» του δασυνόμενου ρήματος «άπτω», που σημαίνει «ανάβω, καίω», προέρχεται το επίσης δασυνόμενο όνομα τού Θεού τής φωτιάς, άρα Ήφαιστος είναι «αυτός που καίει, ο πύρινος». Παράγωγα κύρια ονόματα είναι τα Ηφαίστειος και Ηφαιστίων, που είναι συνώνυμα και σημαίνουν «αυτός που ανήκει στον Ήφαιστο, που είναι τού Ηφαίστου». Από το όνομα τού Θεού προέρχεται και ο όρος «ηφαίστειο».




Άρης: Το όνομα τού Θεού τού πολέμου ετυμολογείται κατά δύο τρόπους. (1) Είτε από την ρίζα «αρ-» τού ρήματος «αραρίσκω», που σημαίνει «προετοιμάζω», αλλά και «συνάπτω», και από την οποία προέρχονται, μεταξύ πολλών άλλων, και οι όροι «αρετή, άριστος, αρέσω, άρρην (αρσενικός), αρείων (καλύτερος, ισχυρότερος)», οπότε, κατ’ αυτή την εκδοχή, Άρης είναι «ο προετοιμασμένος, ο συγκροτημένος, ο αρσενικός, ο ισχυρός, ο ενάρετος», ιδιότητες που αρμόζουν σε έναν πολεμιστή, (2) είτε από την λέξη «αρά», που σημαίνει «επίκληση τής θεϊκής εκδίκησης, κατάρα, όλεθρος», οπότε Άρης είναι «ο φορέας τής θεϊκής εκδίκησης, ο ολετήρας», ιδιότητες που επίσης ταιριάζουν στον φιλοπόλεμο Θεό.




ΣΧΟΛΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ
Ασφαλώς υπάρχουν και άλλες ετυμολογικές προσεγγίσεις των ανωτέρω ονομάτων, όπως:
εδώ
εδώ
εδώ
εδώ
εδώ
εδώ
εδώ
Διαβάστε περισσότερα... »

Απο τον Όμηρο, στο σήμερα. Η διαχρονικότητα της Ελληνικής Γλώσσας.





Δεν υπάρχουν αρχαίες και νέες Ελληνικές λέξεις, αλλά μόνο Ελληνικές. Η Ελληνική γλώσσα είναι ενιαία και ουσιαστικά αδιαίρετη χρονικά.

«Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα».

Και πολλά θα ειπωθούν για γενιές ακόμη «Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα», είπε ο Γιώργος Σεφέρης.

Ποια Ελληνική λέξη είναι αρχαία και ποια νέα;
Γιατί μια Ομηρική λέξη μας φαίνεται δύσκολη και ακαταλαβίστικη; 

Οι Έλληνες σήμερα ασχέτως μορφώσεως μιλάμε ομηρικά, αλλά δεν το ξέρουμε επειδή αγνοούμε την έννοια των λέξεων που χρησιμοποιούμε. 

Για του λόγου το αληθές, θα αναφέρουμε μερικά παραδείγματα για να δούμε ότι η Ομηρική γλώσσα όχι μόνο δεν είναι νεκρή, αλλά είναι ολοζώντανη.

Αυδή είναι η φωνή. Σήμερα χρησιμοποιούμε το επίθετο άναυδος.


Αλέξω στην εποχή του Ομήρου σημαίνει εμποδίζω, αποτρέπω. Τώρα χρησιμοποιούμε τις λέξεις αλεξίπτωτο, αλεξίσφαιρο, αλεξικέραυνο αλεξήλιο Αλέξανδρος (αυτός που αποκρούει τους άνδρες) κ.τ.λ.

Με το επίρρημα
τήλε στον Όμηρο εννοούσαν μακριά, εμείς χρησιμοποιούμε τις λέξεις τηλέφωνο, τηλεόραση, τηλεπικοινωνία, τηλεβόλο, τηλεπάθεια κ.τ.λ.

Λάας ή λας έλεγαν την πέτρα. Εμείς λέμε λατομείο, λαξεύω.
Πέδον στον Όμηρο σημαίνει έδαφος, τώρα λέμε στρατόπεδο, πεδινός.

Το κρεβάτι λέγεται λέχος, εμείς αποκαλούμε λεχώνα τη γυναίκα που μόλις γέννησε και μένει στο κρεβάτι.

Πόρο έλεγαν τη διάβαση, το πέρασμα, σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη πορεία. Επίσης αποκαλούμε εύπορο κάποιον που έχει χρήματα, γιατί έχει εύκολες διαβάσεις, μπορεί δηλαδή να περάσει όπου θέλει, και άπορο αυτόν που δεν έχει πόρους, το φτωχό.


Φρην
είναι η λογική. Από αυτή τη λέξη προέρχονται το φρενοκομείο, ο φρενοβλαβής, ο εξωφρενικός, ο άφρων κ.τ.λ.

Δόρπος, λεγόταν το δείπνο, σήμερα η λέξη είναι επιδόρπιο.


Λώπος είναι στον Όμηρο το ένδυμα. Τώρα αυτόν που μας έκλεψε (μας έγδυσε το σπίτι) το λέμε λωποδύτη!


Ύλη ονόμαζαν ένα τόπο με δένδρα, εμείς λέμε υλοτόμος.


Άρουρα ήταν το χωράφι, όλοι ξέρουμε τον αρουραίο.


Τον θυμό τον αποκαλούσαν
χόλο. Από τη λέξη αυτή πήρε το όνομα της η χολή, με την έννοια της πίκρας. Λέμε επίσης αυτός είναι χολωμένος.

Νόστος σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα. Η λέξη παρέμεινε ως παλινόστηση, ή νοσταλγία. 


Άλγος
στον Όμηρο είναι ο σωματικός πόνος, από αυτό προέρχεται το αναλγητικό.

Το βάρος το αποκαλούσαν άχθος, σήμερα λέμε αχθοφόρος.

Ο ρύπος, δηλαδή η ακαθαρσία, εξακολουθεί και λέγεται έτσι - ρύπανση.

Από τη λέξη αιδώς (ντροπή) προήλθε ο αναιδής.

Πέδη, σημαίνει δέσιμο και τώρα λέμε πέδιλο. Επίσης χρησιμοποιούμε τη λέξη χειροπέδες.

Από το φάος, το φως προέρχεται η φράση φαεινές ιδέες.


Άγχω, σημαίνει σφίγγω το λαιμό, σήμερα λέμε αγχόνη. Επίσης άγχος είναι η αγωνία από κάποιο σφίξιμο, ή από πίεση.


Βρύχια στον Όμηρο είναι τα βαθιά νερά, εξ ου και τo υποβρύχιο.

Φερνή έλεγαν την προίκα. Από εκεί επικράτησε την καλά προικισμένη να τη λέμε «πολύφερνη νύφη».

Το γεύμα στο οποίο ο κάθε παρευρισκόμενος έφερνε μαζί του το φαγητό του λεγόταν έρανος. Η λέξη παρέμεινε, με τη διαφορά ότι σήμερα δεν συνεισφέρουμε φαγητό, αλλά χρήματα.

Υπάρχουν λέξεις, από τα χρόνια του Ομήρου, που ενώ η πρώτη τους μορφή μεταβλήθηκε - η χειρ έγινε χέρι, το ύδωρ νερό, η ναυς έγινε πλοίο, το άστυ έγινε πόλη, στη σύνθεση διατηρήθηκε η πρώτη μορφή της λέξεως.

Από τη λέξη χείρ έχουμε: χειρουργός, χειριστής, χειροτονία, χειραφέτηση, χειρονομία, χειροδικώ κ.τ.λ.

Από το ύδωρ έχουμε τις λέξεις: ύδρευση υδραγωγείο, υδραυλικός, υδροφόρος, υδρογόνο, υδροκέφαλος, αφυδάτωση, ενυδρείο, κ.τ.λ.

Από τη λέξη ναύς έχουμε: ναυπηγός, ναύαρχος, ναυμαχία, ναυτικός, ναυαγός, ναυτιλία, ναύσταθμος, ναυτοδικείο, ναυαγοσώστης, ναυτία, κ.τ.λ.

Από τη λέξη άστυ έχουμε: αστυνομία, αστυνομικός, αστυφιλία, κ.τ.λ.

Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα παραδείγματα, προκύπτει ότι:
Δεν υπάρχουν αρχαίες και νέες Ελληνικές λέξεις, αλλά μόνο Ελληνικές.

Η Ελληνική γλώσσα είναι ενιαία και ουσιαστικά αδιαίρετη χρονικά.

Από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα,
προστέθηκαν στην Ελληνική γλώσσα μόνο ελάχιστες λέξεις.

Η γνώση των εννοιών των λέξεων θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ότι μιλάμε τη γλώσσα της ομηρικής ποίησης, μια γλώσσα που δεν ανακάλυψε ο Όμηρος αλλά προϋπήρχε πολλές χιλιετίες πριν από αυτόν.

Σίγουρα έχετε και σεις
πολλά παραδείγματα και μπορείτε να τα προσθέσετε στο λεξιλόγιο που παραθέσαμε.

Μένει μόνο να σας πούμε ότι τα Αρχαία Ελληνικά αν διαβαστούν με προσοχή είναι σίγουρα Ελληνικότατα και όχι μία ακόμη ξένη γλώσσα που απλά μαθαίνουμε στο σχολείο.

Μελετήστε τα
και ορθώστε ανάστημα απέναντι την ξενομανία.

Διαβάστε περισσότερα... »

Η εκπαίδευση τον 5ο αιώνα π.Χ. – Ο δάσκαλος στα κλασικά χρόνια



Ορόσημο για τον παγκόσμιο πολιτισμό και ειδικότερα για την εκπαίδευση αποτελεί ο 5ος π.Χ. αιώνας της κλασικής Ελλάδας. 

Στην αρχαία Αθήνα καθιερώνεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα με βασικές συνιστώσες τις γραμματικές γνώσεις, τη μουσική αγωγή και τη γύμναση του σώματος, που αποτελεί τη βάση της εκπαίδευσης μέχρι σήμερα, ενώ η εισαγωγή του παιδιού στις ηθικές αξίες ξεκινούσε από το οικείο περιβάλλον. 

Ο σκοπός της αγωγής ήταν η ελεύθερη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας, η αρμονική και τέλεια ανάπτυξη σώματος και πνεύματος. Σημαντικό ρόλο σ’ αυτή την προσπάθεια για την καλλιέργεια των παιδιών έχουν οι δάσκαλοι, που εξειδικεύουν τον τρόπο και το περιεχόμενο της διδασκαλίας, με αποκορύφωμα την εκπαιδευτική αντίληψη των μεγάλων φιλοσόφων.

Όπως αναφέρει ο Πλάτωνας:
«Στην Αθήνα, οι άνθρωποι με φροντίδα και επιμέλεια διδάσκουν και νουθετούν τα παιδιά. Πρώτα πρώτα η τροφός, η μητέρα, ο παιδαγωγός και ο ίδιος ο πατέρας φροντίζουν πως θα γίνει καλό παιδί, διδάσκοντάς του το δίκαιο και το άδικο, το ωραίο και το άσχημο. Ύστερα απ’ αυτά, όταν τα παιδιά φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία, οι γονείς τα στέλνουν στα σπίτια των δασκάλων, όπου οι γραμματιστές φροντίζουν να μάθουν γραφή και ανάγνωση, οι κιθαριστές με το να διδάσκουν λύρα τα κάνουν πιο εκλεπτυσμένα και προσπαθούν να εξοικειώσουν την ψυχή τους με το ρυθμό και την αρμονία. Ακόμα τα παιδιά συχνάζουν στα γυμναστήρια και τις παλαίστρες, όπου οι παιδοτρίβες κάνουν τα σώματά τους πιο δυνατά για να μην αναγκάζονται να δειλιάζουν εξαιτίας της κακής σωματικής κατάστασης.»
[1].

Οι Αθηναίοι φρόντιζαν
ώστε η παιδευτική επίδραση προς τους νέους να ασκείται και στην κοινωνική ζωή, μέσα από τις θρησκευτικές τελετές και γιορτές, στις οποίες οι νέοι συμμετείχαν ενεργά χορεύοντας και ψάλλοντας. Εξάλλου, το θέατρο, οι αγώνες, τα μνημεία τέχνης, όλα συνδυάζονταν για να προσδώσουν και να εντυπώσουν στους νέους την αίσθηση της τάξης και της ωραιότητας.

Τα πρώτα στάδια
Το πρώτο στάδιο εκπαίδευσης
ήταν της προσχολικής και σχολικής ηλικίας, όπως αυτή της Μύρτιδας. Την πρώτη την αναλάμβανε η μητέρα ή η τροφός και αποσκοπούσε στην καλλιέργεια των έμφυτων ικανοτήτων του παιδιού, στη μεταλαμπάδευση της πίστης στους θεσμούς και τις αξίες, και στην προετοιμασία του να δεχθεί τη σχολική εκπαίδευση, που άρχιζε συνήθως στα επτά χρόνια. Μέχρι αυτή την ηλικία η αγωγή των παιδιών ήταν κοινή, στη συνέχεια όμως τα δύο φύλα διαχωρίζονταν.

Εκπαίδευση κοριτσιών
Τα αγόρια διδάσκονταν ποικίλες γνώσεις
από ειδικούς δασκάλους, ενώ τα κορίτσια συνέχιζαν τη εκπαίδευση μέσα στην οικογένεια, με σκοπό να μάθουν να οργανώνουν και να διαχειρίζονται τις υποθέσεις του σπιτιού, αφού συνήθως δεν ήταν εφικτό να πάρουν ανώτερη μόρφωση. Η αγωγή ήταν ηθική και πρακτική. Η νέα έπρεπε να μένει συνεχώς στο σπίτι, ασχολούμενη με. την υφαντική, την πλεκτική και τη ραπτική.

«Ελάχιστα να βλέπει, ελάχιστα να ακούει, ελάχιστα να λέει»
και μ’ αυτό τον τρόπο αποδείκνυε τη σωφροσύνη της, όπως αναφέρει ο Ξενοφώντας.
[2]

Ωστόσο, τα κορίτσια των πολύ εύπορων οικογενειών
λάμβαναν στοιχειώδεις γνώσεις γραφής, ανάγνωσης, μυθολογίας και μάθαιναν να κάνουν λογαριασμούς και να απαγγέλλουν ποιήματα.

Ποια τύχη άραγε είχε η Μύρτις;


Επιτύμβια στήλη που απεικονίζει κορίτσι που διαβάζει (Βρετανικό Μουσείο)

Οι δάσκαλοι
Η σχολική αγωγή ήταν ιδιωτική και οι γονείς πλήρωναν τους δασκάλους, ενώ η διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού μέσα από το σχολείο επηρεαζόταν σε ένα μεγάλο μέρος από τη δυναμική της ομάδας. Αξιοσημείωτο είναι ότι μέχρι τα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα οι νέοι Αθηναίοι λάμβαναν μόνο τη στοιχειώδη εκπαίδευση. «Οι Αθηναίοι Περικλής, Φειδίας, Σοφοκλής, που γεννήθηκαν το 490 π.Χ. και που διέπρεψαν στην πολιτική, τις τέχνες και τα γράμματα, δεν είχαν λάβει παρά μια μόρφωση όχι ανώτερη των σύγχρονων δημοτικών σχολείων».
[3]

Παιδαγωγός
Ο Παιδαγωγός, έμπιστος δούλος,
συνόδευε το παιδί στο Διδασκαλείο μέχρι τα δεκαπέντε του χρόνια, κουβαλούσε τα πράγματά του, το πρόσεχε στο δρόμο και στην ανάγκη το τιμωρούσε, παραμένοντας στο σχολείο μέχρι το τέλος των μαθημάτων, η διάρκεια των οποίων ήταν εξάωρη.

Γραμματιστής
Από τον πρώτο του δάσκαλο, το γραμματιστή, ο μικρός Αθηναίος μάθαινε ανάγνωση, συλλαβισμό, γραφή, καλλιγραφία, ορθογραφία και αριθμητική. Οι μαθητές ήταν υποχρεωμένοι να κάθονται σε δίφρους (σκαμνιά), έχοντας στα γόνατά τους τα πινακίδια πάνω στα οποία έγραφαν. Οι γραμματιστές κάθονταν σε καθί­σματα, τους λεγόμενους θρόνους ή κλισμούς, και τους επέβλεπαν. 

Τα πινακίδια ήταν αλειμμένα με κερί και επάνω σε αυτό το υλικό χαράσσονταν τα γράμματα με τη βοήθεια της γραφίδας. Η γραφίδα ήταν ένα αντικείμενο μυτερό από τη μια πλευρά, ώστε να μπορεί εύκολα ο μαθητής να χαράσσει τα γράμματα και πλατύ από την άλλη για να ισιώνει το κερί και να μπορεί να ξαναγράψει.. Οι μαθητές οι οποίοι δεν διέθεταν πινακίδιο με κερί, συνέλεγαν όστρακα από τα κεραμικά εργαστήρια ή από τον δρόμο, τα οποία και πάλι μπορούσαν να τα χαράξουν ή να γράψουν πάνω σ’ αυτά με μελάνι.



Ερυθρόμορφο αγγείο 5ου αιώνα π.Χ. που απεικονίζει μαθητές με τον γραμματιστή, τον κιθαριστή και τον παιδαγωγό (Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου)

Κιθαριστής
Απαραίτητο στοιχείο για την εκπαιδευτική ολοκλήρωση
θεωρούσαν οι Αθηναίοι τη μουσική, η οποία σύμφωνα με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη εμπνέει στις ψυχές την αίσθηση της αρμονίας, της τάξης, της ωραιότητας και περιορίζει τα ανθρώπινα πάθη. Τη μύηση στην τέχνη της μουσικής αναλάμβανε ο Κιθαριστής, που εξασκούσε τον μικρό Αθηναίο στο τραγούδι, τη λύρα, την εκμάθηση και την απαγγελία των ποιημάτων του Ομήρου, του Θέογνη και του Σόλωνα.

Παιδοτρίβης
Τη σωματική εκγύμναση
των μαθητών φρόντιζε ο Παιδοτρίβης. Οι γυμναστικές ασκήσεις στην Παλαίστρα καλλιεργούσαν το αθλητικό πνεύμα και την άμιλλα, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην ισορροπία δύναμης και χάριτος. Προετοίμαζε μάλιστα τους μαθητές και για τη συμμετοχή τους σε αθλητικούς αγώνες, με σκοπό οι καλύτεροι να λάβουν μέρος στους Ολυμπιακούς.

Μέθοδος διδασκαλίας
Η μέθοδος διδασκαλίας
την οποία χρησιμοποιού­σαν οι αρχαίοι γραμματιστές βασιζόταν στην τεχνική της απομνημόνευσης. Οι μαθητές ήταν υποχρεωμένοι να αποστηθίσουν την αλφάβητο, όχι μόνο με την κανονική σειρά (α, β, γ…) αλλά και με την αντίστρο­φη (ω, ψ, χ…). 

Στη συνέχεια προχωρούσαν στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής των συλλαβών και κατέληγαν σε ολόκληρες λέξεις. Με την πάροδο του χρόνου σταδιακά ο μαθητής προέβαινε στην ανάγνωση και κατανόηση κειμένων.

Ο γραμματιστής ήταν αυστηρός
και απαιτούσε από τους μικρούς Αθηναίους υπακοή και συμπεριφορά που χαρακτήριζε ενάρετο άνθρωπο αλλά και καλό πολίτη. Συχνά η συμμόρφωση των μικρών μαθητών γινόταν με μη αποδεκτές μεθόδους, όπως απεικονίζεται σε οινοχόη της εποχής.





Αττική οινοχόη που απεικονίζει τιμωρία μικρού μαθητή 
 (Μουσείο Βερολίνου)

Ο ρόλος του δασκάλου κατά τον Σωκράτη
Αυτή την εικόνα του δασκάλου έρχεται να αλλάξει ο Σωκράτης,
όπως παρουσιάζεται από τον Πλάτωνα. Η αγωγή ως θεία επιταγή και χρέος προς την πολιτεία, ασκείται από το δάσκαλο αφιλοκερδώς σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, όχι μόνο με τη διδασκαλία αλλά και με το παράδειγμα της προσωπικής του ζωής.

Ο δάσκαλος συγκρατεί την οργή του, δεν παραφέρεται, είναι έτοιμος να συγχωρήσει, το μίσος και η μνησικακία δεν έχουν θέση στην ψυχή του. Περιφέρεται στις οδούς για να πείσει τους πολίτες ότι δεν πρέπει να δώσουν το προβάδισμα στο σώμα και τα πλούτη, αλλά να ασχοληθούν για την τελειοποίηση της ψυχής.

Μια νέα σχέση προβάλλει μεταξύ μαθητή και δάσκαλου. Η διδασκαλία παύει να είναι προσφορά και αποδοχή γνώσεων, καθίσταται από κοινού αναζήτηση για να ανακαλύψουν την αληθινή γνώση, η οποία βρίσκεται στην ανθρώπινη φύση.


Ερυθρόμορφο αγγείο 5ου αιώνα π.Χ. που απεικονίζει μαθητές να διαβάζουν και να παίζουν λύρα (Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου)


[1] Πλάτων, Πρωταγόρας 325c-326c (ελεύθερη μετάφραση)
[2] Ξενοφώντος Οικονομικός, κεφ.11
[3] H. Marrou, “ Histoire de l’ Education dans l’ Antiquité »


Βιβλιογραφία
-Άπαντα Πλάτωνος, Εταιρεία Ελληνικών εκδόσεων
-Η Αγωγή διαμέσου των αιώνων τόμος Α΄, Γ.Ξέκαλου-Γ.Παπαγεωργίου
-Διδακτική – Γενική Διδακτική ,τόμος Α΄, Αθανάσιος Β. Βερτσέτης
-Κοινωνική Ψυχολογία, τόμος Β΄, Δ. Γεώργα

Πηγές
-Ιστορικά θέματα , τεύχος 14
-«Ο Χάρης του Θεαγένη» , Ιστορικό ανάγνωσμα , Νώντας Έλατος
Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
-ΝΟΗΣΙΣ (πύλη της αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας). Κέντρο διάδοσης επιστημών και μουσείο τεχνολογίας. http://www.tmth.edu.gr/aet/index.html


Διαβάστε περισσότερα... »

Τα φύκη βιοδείκτες (καθαρότητας ή μη) της θάλασσας (με βιβλιογραφία - links)


Επιμέλεια-έρευνα: Δρ Δημήτρης Περδετζόγλου




Τα φύκια (ή πιο σωστά τα «φύκη» - ενικός το «φύκος»), στην πραγµατικότητα δεν είναι φύκη, αλλά εξελικτικά ανώτερα θαλάσσια φυτά τα οποία ονοµάζονται φυτά του Ποσειδώνα ή Ποσειδωνία (επιστηµονικά Posidonia oceanica). Η Ποσειδωνία συγγενεύει µε τα φυτά της ξηράς που βλέπουµε γύρω µας, όπως τα σιτάρια, τα καλαµπόκια, οι φοίνικες, οι τριανταφυλλιές κ.ά.

Πριν 60 περίπου εκατοµµύρια χρόνια το φυτό αυτό ζούσε στην ξηρά, κοντά στις ακτές, και σιγά-σιγά κατάφερε να προσαρµοστεί στη θάλασσα. Σήµερα, η Ποσειδωνία ζει εντελώς βυθισµένη στο
θαλάσσιο νερό. Όπως και όλα τα ανώτερα φυτά της ξηράς, η Ποσειδωνία έχει ρίζες, βλαστούς, φύλλα, καθώς και άνθη και καρπούς.

Έτσι µε τις ρίζες της αγκυροβολεί στην άµµο του θαλάσσιου πυθµένα. Τα φύλλα της µπορεί να φτάσουν το 1 µέτρο µήκος και το χρώµα τους είναι πράσινο. Καθώς όµως τα φύλλα γερνάνε γίνονται σκούρα καφέ και πέφτουν από το φυτό καθώς αυτό βγάζει καινούρια. Τα γερασµένα φύλλα θα παρασυρθούν από το κύµα και θα εκβρασθούν στην αµµουδιά, και ουσιαστικά πρόκειται για αυτές τις καφετί κορδέλες που συναντάµε συχνά στις παραλίες.





Αν και η παρουσία της Ποσειδωνίας προκαλεί σε πολλούς απέχθεια και θεωρούν τα νερά βρώµικα, είναι σηµαντικό να τονίσουµε ότι η Ποσειδωνία είναι ένα θαλάσσιο φυτό που αναπτύσσεται αποκλειστικά σε καθαρά νερά. Όπου υπάρχει Ποσειδωνία σίγουρα η θάλασσα θα είναι καθαρή. 

Συνεπώς, όταν βλέπετε Ποσειδωνία εκβρασµένη στην αµµουδιά ή και στα ρηχά, τότε κολυµπήστε άφοβα! 

Αν όµως η Ποσειδωνία δεν είναι φύκος τότε ποια είναι τα φύκη; Τα φύκη (που στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρονται ως algae, αλλά όλα τα σύνθετα ονόµατα που τα αφορούν χρησιµοποιούν την ελληνική ρίζα phyco- όπως π.χ. Phycology για τη Φυκολογία), είναι εξελικτικά κατώτερα θαλάσσια φυτά που δεν έχουν ρίζες, βλαστούς, φύλλα, άνθη και καρπούς. 

Τα φύκη είναι και αυτά πολύ κοινά στις θαλάσσιες ακτές, όµως σε αντίθεση µε την Ποσειδωνία, δεν θα τα βρείτε σε αµµουδερές παραλίες αλλά πάνω στα βράχια της θάλασσας. 

Όσοι λοιπόν αγαπάτε τις βουτιές από τα βράχια ή την κολύµβηση µε µάσκα σε βραχώδεις ακτές σίγουρα θα τα έχετε δει. Είναι αυτά τα µικρά φυτά, 


συνήθως καφετί χρώµατος, που πολλές φορές µοιάζουν µε 
µικρούς θάµνους. Το µέγεθός τους είναι µικρό στην Ελλάδα, συνήθως δεν ξεπερνά τα 20 - 30 εκατοστά. Τα φύκη διαθέτουν µία τεράστια ποικιλία χρωµάτων - εκτός από καφετί φύκη υπάρχουν και πράσινα, κόκκινα, κίτρινα, άσπρα κλπ. Οι µορφές τους επίσης ποικίλουν πολύ αφού υπάρχουν είδη που µοιάζουν µε ταινίες ή µικρά φύλλα, µε βεντάλιες ή οµπρέλες, ενώ άλλα θυµίζουν ζελέ. 

Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 600 είδη φυκών. 





("κλίκ" στις εικόνες, για μεγέθυνση) 



ΔΕΙΤΕ ΚΙ ΕΔΩ:
-http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=52425
-http://dspace.aua.gr/xmlui/bitstream/handle/10329/224/Aroni_A.pdf?sequence=1
-http://www.goldenmag.gr/fykia-deiktes-katharothtas-thalassas-kai-antikarkinika/
-http://www.clickatlife.gr/story.aspx?id=2189772
-http://dspace.aua.gr/xmlui/handle/10329/224
-http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%86%CF%85%CF%84%CE%B1_%CF%89%CF%82_%CE%92%CE%B9%CE%BF%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%BA%CF%84%CE%B5%CF%82_%CE%B3%CE%B9%CE%B1_%CF%81%CF%8D%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%83%CE%B7_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CE%BC%CE%AD%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1
-http://alevia.freevar.com/PERIVALLON%20FYKH.html
-http://kiou-kirbiologia.blogspot.gr/2012/09/blog-post_924.html
-http://www.chem.uoa.gr/courses/organiki_1/oikotoxikologia/oiktx_K09.pdf
-http://nemertes.lis.upatras.gr/jspui/bitstream/10889/5365/1/%CE%A0%CF%84%CF%85%CF%87%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE%20%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1.pdf
-http://www.ces.iisc.ernet.in/energy/stc/biomonitoring_of_wetlands/introduction_to_freshwater_algae.pdf
-http://www.uibk.ac.at/limno/files/pdf/algae-bioindicators.pdf
-http://repository.tamu.edu/bitstream/handle/1969.1/ETD-TAMU-3261/MALONEY-THESIS.pdf?sequence=1
-http://eportfolio.lib.ksu.edu.tw/user/G/9/G980N004/repository/PAPER/es10.pdf
Διαβάστε περισσότερα... »

Από την Κλασική στην Κβαντική Φυσική


Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί μια γενική εισαγωγή στη θεματική ενότητα της κβαντικής θεωρίας και ιδιαίτερα στο κομμάτι της παλαιάς κβαντικής θεωρίας. 

Αρχίζουμε με μια σύντομη ιστορική και εννοιολογική αναδρομή η οποία περιγράφει τα όρια και τα περιεχόμενα της «Σύγχρονης Φυσικής», μέσα στην οποία περιέχεται η κβαντική θεωρία, καθώς και τη σχέση της με την «Κλασική Φυσική».


Στο τέλος του 19ου αιώνα, η Φυσική της εποχής εκείνης, την οποία σήµερα ονοµάζουµε κλασική Φυσική, εθεωρείτο εδραιωµένη και ακλόνητη. 

Οι φυσικοί πίστευαν τότε [1] πως ΟΛΑ τα θεµελιώδη προβλήµατα είχαν λυθεί καταρχήν. Η µελέτη
συγκεκριµένων φαινοµένων ήταν µονάχα ζήτηµα κάποιας επιµέρους εφαρµογής των γνωστών θεµελιωδών αρχών και επίλυσης των γνωστών διαφορικών εξισώσεων [2]
που εκφράζουν τους θεµελιώδεις νόµους της Φύσης. 

Την πεποίθηση αυτή είχαν ενισχύσει εκτός από τις µεγάλες επιτυχίες της Κλασικής Μηχανικής στη µελέτη των ουρανίων σωµάτων και οι άλλοι κλάδοι της Φυσικής. 

Η κινητική θεωρία, για παράδειγµα, ενοποίησε τη στατιστική µηχανική µε τη θερµοδυναµική. Όµοια η ηλεκτροµαγνητική θεωρία του Maxwell ενοποίησε τα ηλεκτρικά και µαγνητικά φαινόµενα µε τα οπτικά φαινόµενα, δείχνοντας ότι το φως δεν είναι τίποτε άλλο παρά ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία. Στο τέλος όµως του 19ου αιώνα και στην αρχή του 20ού προέκυψαν πειραµατικά αποτελέσµατα που δεν ήταν δυνατόν να ερµηνευθούν µε την εφαρµογή των γνωστών βασικών αρχών. 

Χρειάστηκε τότε να αναθεωρηθούν αυτές οι ίδιες οι βασικές αρχές και αυτό οδήγησε σε δύο διαφορετικές «επαναστά-
σεις» στη Φυσική: τη θεωρία της Σχετικότητας (ειδική και αργότερα γενική) και τη θεωρία των κβάντα (που αργότερα διαµορφώθηκε στην Κβαντοµηχανική).

Πραγµατικά, η θεωρία της σχετικότητας και η θεωρία των κβάντα δεν ήταν απλώς δύο (τρεις, αν µετρήσουµε χωριστά τη γενική θεωρία της σχετικότητας) νέες θεωρίες. Ήταν ειρηνικές επαναστάσεις που επέφεραν ριζικές αλλαγές στον τρόπο που
αντιλαµβανόµαστε και περιγράφουµε τον φυσικό κόσµο. Οι αλλαγές αυτές, που σήµερα είναι στη βάση όλης της σύγχρονης Φυσικής, δεν ήταν εύκολο να παρατηρηθούν επειδή γίνονται αισθητές σε συνθήκες µακριά από την καθηµερινή εµπειρία.

Οι αλλαγές
που εισάγει η ειδική θεωρία της σχετικότητας αρχίζουν να γίνονται 
αισθητές για µεγάλες ταχύτητες που προσεγγίζουν την ταχύτητα του φωτός στο κενό,


c ≈ 300.000 km/sec

Οι συνέπειες της γενικής θεωρίας της σχετικότητας γίνονται αισθητές για πάρα πολύ µεγάλα (σε σχέση µε το γήινο) πεδία βαρύτητας. Οι «αλλαγές» που εισάγει η κβαντική θεωρία – Κβαντοµηχανική αφορούν µικροσκοπικά αντικείµενα µε τυπικές διαστάσεις µερικών Ångstrom, Å και µικρότερες. Σαν κλασικό µέτρο σύγκρισης αναφέρουµε την ακτίνα του ατόµου του υδρογόνου α0 , που έχει µέγεθος α0 ≈ 0.52 Å. 

Στο όριο των µικρών (ως προς το c) ταχυτήτων και µεγάλων (ως προς το µέγεθος του ατόµου, >> 0.52 Å) διαστάσεων η κλασική περιγραφή είναι ικανοποιητική. Στην κβαντική θεωρία η απαίτηση για σύµπτωση της κλασικής και κβαντικής περιγραφής σε κάποιο όριο είναι γνωστή ως «αρχή της αντιστοιχίας». Αυτή η αρχή έχει γόνιµες εφαρµογές, όπως, για παράδειγµα, στην περιγραφή του ατόµου του υδρογόνου, που θα δούµε αργότερα.

Θα πρέπει να σηµειώσουµε πως ενώ η θεωρία της σχετικότητας άλλαξε ριζικά βασικούς νόµους και έννοιες της κλασικής Φυσικής, η κβαντική θεωρία άλλαξε επιπλέον επαναστατικά τον τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβανόµαστε και περιγράφουµε τη
Φύση. Από αυτή λοιπόν τη σκοπιά τόσο η γενική όσο και η ειδική θεωρία της σχετικότητας θα µπορούσε να θεωρηθεί ότι βρίσκονται πλησιέστερα στην κλασική Φυσική από την κβαντική θεωρία. Έτσι θα µπορούσαν να ενταχθούν από κοινού σε
κάποιο γενικότερο πλαίσιο. 

Η κλασική Φυσική και η θεωρία της σχετικότητας (γενι-κή και ειδική) αποτελούν από κοινού τη λεγόµενη «Φυσική χωρίς το » [3]

O όρος προέρχεται από τη θεµελιώδη φυσική σταθερά που η κβαντική θεωρία εισάγει στην περιγραφή όλων των φυσικών φαινοµένων. Η σταθερά για την κβαντική θεωρία έχει ρόλο εξίσου θεµελιώδη µε τον ρόλο της σταθεράς c (ταχύτητα του
φωτός) στη θεωρία της σχετικότητας. Η σταθερά συνδέεται µε την περίφηµη σταθερά του Planck , µε τη σχέση και η αριθµητική τιµή της είναι:


Η πολύ μικρή τιμή αυτής της σταθεράς είναι υπεύθυνη για το ότι τα κβαντικά φαινόμενα δεν παρατηρούνται συνήθως σε σώματα μακροσκοπικών διαστάσεων.

Επειδή η ακτίνα του ατόμου του υδρογόνου καθώς και των άλλων ατόμων εξαρτάται από τη σταθερά του Planck, το κριτήριο για την αρχή της αντιστοιχίας (d >> α0) βασισμένο στο μέγεθος της ακτίνας του ατόμου του υδρογόνου (α0 ≈ 0.52 Å) συνδέεται με το μέγεθος αυτής της σταθεράς ( ). Όπως θα δούμε αργότερα, η διατύπωση της αρχής της αντιστοιχίας με βάση τη σταθερά είναι πολύ πιο γενική και ακριβής, γιατί υπάρχουν μερικά χαρακτηριστικά κβαντικά φαινόμενα, όπως η υπεραγωγιμότητα, τα οποία εκδηλώνονται σε μακροσκοπική κλίμακα και δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν από την κλασική Φυσική.

Η κβαντική θεωρία, που ξεκίνησε την ίδια περίπου εποχή με την ειδική θεωρία της σχετικότητας (1905), εξελίχτηκε και ολοκληρώθηκε διαδοχικά σε Κβαντομηχανική, σχετικιστική Κβαντομηχανική και κβαντική θεωρία πεδίου. Η κβαντική θεω
ρία από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι την πλήρη θεμελίωση της Κβαντομηχανικής, περίπου 25 χρόνια αργότερα, είναι γνωστή ως παλαιά κβαντική θεωρία. 

Η παλαιά κβαντική θεωρία περιέχει ένα πολύ μεγάλο μέρος από τη Φυσική και τον πλούτο των ιδεών της Κβαντομηχανικής, χωρίς τον σύνθετο μαθηματικό φορμαλισμό της τελευταίας. Για τον λόγο αυτό η παλαιά κβαντική θεωρία θα μας απασχο-
λήσει για ένα σχετικά μεγάλο μέρος (Κεφάλαια 2 και 3), στις αρχές του μαθήματος.

Αυτή η κάπως εκτεταμένη συζήτηση της παλαιάς κβαντικής θεωρίας θα επιφέρει και
 ένα πρόσθετο κέρδος επειδή θα διευκολύνει την παρακολούθηση της ιστορικής δια-
δρομής και της εξέλιξης των ιδεών της θεωρίας των κβάντα.
Σήμερα κάτω από τον γενικό όρο «κβαντική θεωρία» (ή ορθότερα «κβαντικές θεωρίες») περιλαμβάνονται:

Η (μη σχετικιστική) Κβαντομηχανική,
που αποτελεί, όπως είδαμε, την ώριμη, θεμε
λιωμένη μορφή της «παλαιάς» κβαντικής θεωρίας. Η Κβαντομηχανική είναι μια σχετικά πλήρης φυσική θεωρία για την περιγραφή σωματιδίων του μικρόκοσμου (δηλα-
δή σωματιδίων με «διάμετρο» d μικρότερη από 1Å, d<1 Å) που κινούνται με ταχύτητες πολύ μικρότερες από την ταχύτητα c του φωτός.

Η σχετικιστική Κβαντομηχανική, η οποία συνδυάζει τις βασικές αρχές της Κβαντομηχανικής και της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας. Η θεωρία αυτή δημιουργήθηκε για την περιγραφή σωματιδίων του μικρόκοσμου με ταχύτητες (μικρότερες βέβαια, αλλά) όχι αμελητέες ως προς τη c.

Η κβαντική θεωρία πεδίου, που χρησιμεύει κυρίως για την περιγραφή αλληλεπιδράσε
ων μεταξύ σωματιδίων του μικρόκοσμου κατά τις οποίες μεταβάλλεται η φύση ή/και το
πλήθος των σωματιδίων. Κατά τις αλληλεπιδράσεις αυτές συμβαίνουν μετατροπές ενέργειας σε ύλη και αντιστρόφως (όπως προβλέπει η ειδική θεωρία της σχετικότητας) και
επομένως η πρακτικά χρησιμότερη μορφή της θεωρίας αυτής είναι σχετικιστική. 

Η μεγάλη επιτυχία της κβαντικής θεωρίας πεδίου είναι η ακριβέστατη κβαντική περιγραφή του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου και της αλληλεπίδρασης των ηλεκτρονίων μ’ αυτό. Το μέρος
αυτό της κβαντικής θεωρίας πεδίου ονομάζεται κβαντική ηλεκτροδυναμική.

Η κβαντική βαρύτητα,
η οποία συνδυάζει τη γενική θεωρία της σχετικότητας με την 
κβαντική θεωρία πεδίου. Η θεωρία αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην κοσμολογία για την περιγραφή των αρχικών σταδίων στην εξέλιξη του σύμπαντος.

Σ’ αυτό το βιβλίο
θα ασχοληθούμε κυρίως με τις πρώτες μορφές της κβαντικής θεω
ρίας (παλαιά κβαντική θεωρία και μη σχετικιστική Κβαντομηχανική). Έτσι, από εδώ



και στο εξής «ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ» για μας πρακτικά σημαίνει: παλαιά κβαντική θεωρία και μη σχετικιστική Κβαντομηχανική. Όπου και όταν χρειάζεται, θα περιλάβουμε διορθώσεις που απορρέουν από τη θεωρία της σχετικότητας. 

Ευτυχώς η ποικιλία και ο πλούτος των φαινομένων που μπορούμε έτσι να εξετάσουμε είναι πάρα πολύ μεγάλος και καλύπτει όλη την γκάμα της σύγχρονης Φυσικής και Χημείας. 

Στο διάγραμμα [1.1] συνοψίζεται η εννοιολογική διαίρεση της σύγχρονης Φυσικής καθώς και η λογική και η ιστορική σύνδεση μεταξύ των μερών της.


H κλασική Φυσική είναι συνήθως ικανοποιητική για μακροσκοπικά αντικείμενα, δηλαδή αντικείμενα που μπορεί να είναι ορατά με γυμνό οφθαλμό ή, ακόμη καλύτερα, για αντικείμενα με τυπικές διαστάσεις d πολύ μεγαλύτερες από την ακτίνα του ατόμου του υδρογόνου α0 ≈ 0.52 Å (d >> α0), που κινούνται με όχι πολύ μεγάλες ταχύτητες (υ<<c) σε όχι πολύ ισχυρά βαρυτικά πεδία. 

Κάτω απ’ αυτές τις προϋποθέσεις τα αποτελέσματα της σύγχρονης Φυσικής θα πρέπει να συμπίπτουν με αυτά της κλασικής Φυσικής (Αρχή της Αντιστοιχίας). Έτσι, το «εννοιολογικό» βέλος στο διάγραμμα [1.1] από την κλασική στη σύγχρονη Φυσική ουσιαστικά δηλώνει αμφίδρομη σχέση.


Ο πρώτος σημαντικός στόχος είναι να εισαγάγει και να θεμελιώσει την κβαντική θεωρία και Κβαντομηχανική σε ικανοποιητικό επίπεδο γι’ αυτό τον κύκλο σπουδών. Θα μπορούσαμε σ’ αυτό τον στόχο να βάλουμε την επικεφαλίδα «Η Κβαντική Θεωρία Αυτή Καθεαυτή». 

Ο δεύτερος (εξίσου ή και περισσότερο) σημαντικός στόχος είναι η δυνατότητα και ευχέρεια εφαρμογής της κβαντικής περιγραφής σε μια μεγάλη ποικιλία φαινόμενων της Φυσικής και της Χημείας. 

Με άλλα λόγια, η επικεφαλίδα σ’ αυτό τον στόχο θα ήταν: «Η Κβαντική Θεωρία ως εργαλείο». Η επιτυχία καθενός από τους δύο αυτούς στόχους αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση και ταυτόχρονα κριτήριο για την επιτυχία του άλλου. Η χρήση και εφαρμογή της Κβαντομηχανικής στην περιγραφή του Φυσικού Κόσμου θα αρχίσει εδώ και θα επεκταθεί στο υπόλοιπο αυτού του
κύκλου σπουδών, αφού η Κβαντομηχανική είναι η καρδιά και το πλαίσιο όλης της σύγχρονης Φυσικής. 

Έτσι, εκτός των δύο άλλων στόχων, το μάθημα θα χρησιμεύσει
και ως βασική υποδομή για τα υπόλοιπα μαθήματα αυτού του κύκλου. Πολλές φορές δίνεται έμφαση σε εκτιμήσεις τάξης μεγέθους βασικών ποσοτήτων που προκύπτουν με πολύ λίγο κόπο. 

Εκτιμήσεις αυτού του είδους, πέρα από τη διαστατική ανάλυση, την οποία περιγράφουμε στην ενότητα 3.4 του κεφαλαίου 3 παρα-
κάτω, βασίζονται στην ευρηματική χρήση της «αρχής της αβεβαιότητας» καθώς και άλλες μεθόδους, περισσότερο ή λιγότερο «αυστηρές» [4]

Σε αρκετές περιπτώσεις τέτοιου είδους εκτιμήσεις και συμπεράσματα μπορεί να αποτελούν το 70–80% της πληροφορίας που επιθυμούμε, ενώ για το υπόλοιπο 20–30% να απαιτείται δυσανάλογα μεγάλος όγκος υπολογισμών. Η κλίμακα «ποσό κόπου»– «ποσό αποτελέσματος» δεν είναι γραμμική αλλά μάλλον λογαριθμική!

Αξίζει να αναφερθεί πως αυτές οι τελευταίες,
λίγο–πολύ χιουμοριστικές προτάσεις
 παραπάνω αποτελούν τυπικό παράδειγμα μη αυστηρής διατύπωσης, δεδομένου ότι
γεννούν εύλογα ερωτήματα (που δεν έχουν απάντηση), όπως, π.χ.: 
πώς προσδιορίζουμε ένα ποσοστό πληροφορίας; Με ποιον αριθμό και σε τι μονάδες εκφράζεται ένα «ποσό κόπου» και ένα «ποσό αποτελέσματος»; 

Τέτοιες μη αυστηρές προτάσεις, όταν κάποιος τις χρησιμοποιεί στον προφορικό λόγο, χρειάζεται πολλές φορές να τις συνοδεύει και με κατάλληλες κινήσεις των χεριών του, με κίνδυνο να χαρακτηριστεί ως «no–gentleman» κατά το γνωστό ανέκδοτο [5]

Παρ’ όλα αυτά, τέτοιου είδους επιχειρήματα είναι πολλές φορές πολύ χρήσιμα, από παιδαγωγικής τουλάχιστον άποψης, επειδή αναδεικνύουν εύκολα και γρήγορα σύνθετες και δύσκολες έννοιες· αρκεί βέβαια να υπάρχει προειδοποίηση. Κάνοντας χρήση (με χιουμοριστικό τρόπο και αυτή τη φορά) μιας τέτοιου είδους επεξήγησης, θα μπορούσαμε ίσως να διατυπώσουμε μια ακόμη αρχή αβεβαιότητας άλλου τύπου. 

Η αρχή αυτή σε πολύ ελεύθερη διατύπωση θα μπορούσε να λέει ότι «όσο περισσότερο κερδίζουμε σε ευκολία κατανόησης, τόσο περισσότερο μπορεί να χάνουμε σε ακριβολογία και γενικότητα»!… 

Είναι πάντως προφανές ότι η ακριβέστερη σαφέστερη και περιεκτικότερη περιγραφή δίνεται στη μαθηματική γλώσσα, όταν η γνώση των αναγκαίων μαθηματικών τεχνικών είναι επαρκής και όταν έχει γίνει απόλυτα κατανοητή η αντιστοιχία μεταξύ μαθηματικών συμβόλων και φυσικής πραγματικότητας. 

Πρέπει να είναι γνωστό πως Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΟΦΙΑ ΞΕΚΙΝΑΕΙ ΜΕ ΑΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ (ΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ [6].


AΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΖΔΕΤΣΗΣ
Καθηγητής Τμήματος Φυσικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Σήµερα κάποιοι φυσικοί θέλουν να πιστεύουν κάτι παρόµοιο…

[2] Βλέπε την εισαγωγική συζήτηση στο Κεφάλαιο 1 για τους θεµελιώδεις νόµους της κλασικής Φυσικής και τη µαθηµατική έκφρασή τους µέσω διαφορικών εξισώσεων.

[3] Ο αγγλικός όρος είναι «Non physics».


[4] Το επίθετο «αυστηρές» σημαίνει ότι κάθε έννοια είναι ακριβώς ορισμένη και κάθε βήμα προκύπτει με λογική αναγκαιότητα από τα προηγούμενα. Σε μια «μη αυστηρή» μέθοδο χρησιμοποιούμε, εκτός από τη λογική και τη διαίσθηση, και τη φαντασία μας και γι’ αυτό τα συμπεράσματα είναι επισφαλή. Αν τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιωθούν πειραματικά, τότε σε μια πιο ώριμη μορφή της θεωρίας επιδιώκουμε να πάρουμε τα ίδια (ή τα ίδια περίπου) συμπεράσματα με μία «αυστηρή» διαπραγμάτευση. Για όσους έχουν ακόμη αμφιβολία για το τι σημαίνει «μη αυστηρή περιγραφή» συνιστάται το ανέκδοτο της επόμενης υποσημείωσης.

[5] Σύμφωνα με το παλιό αυτό ανέκδοτο, «Gentleman είναι κάποιος που μπορεί να περιγράψει τη Σοφία Λόρεν χωρίς να χρησιμοποιήσει τα χέρια του». Μοντέρνες παραλλαγές εξαρτώνται από προσωπικές προτιμήσεις.

[6]
Οι απαντήσεις είναι άλλο θέμα!…


Το βιβλίο αυτό, μικρό μέρος του οποίου δημοσιεύεται ενταύθα  απευθύνεται κυρίως στους φοιτητές του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ) και στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο αρχικό σχέδιο οργάνωσης του προγράμματος «Σπουδές στις Φυσικές Επιστήμες».

πηγή (επιλογή - προσαρμογή)
Διαβάστε περισσότερα... »