Το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου Καραβιού

Ως χώρα της θάλασσας, η Ελλάδα είχε το έθιμο του στολισμού του καραβιού

Το καράβι συμβολίζει την καινούργια πλεύση του ανθρώπου στη ζωή, μετά τη γέννηση του Χριστού. Έθιμο που υποχώρησε με το χρόνο, μπροστά σε αυτό του δέντρου, αλλά κανένας δεν δείχνει να το έχει ξεχάσει.

Το ελληνικό παραδοσιακό καραβάκι αποτελεί παράδοση των παλαιών εποχών της χώρας μας, που τα παιδιά με αγάπη, χαρά και δημιουργικό νου κατασκεύαζαν τα παιχνίδια τους. Αποτελούσε, όμως, και ένα είδος τιμής και καλωσορίσματος στους ναυτικούς, που επέστρεφαν από τα ταξίδια τους.

Πριν από 50 χρόνια, δηλαδή έως και την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία, συναντούσαμε το καραβάκι σε πολλά ελληνικά σπίτια και στα χέρια των παιδιών που έλεγαν τα κάλαντα. Σήμερα, η παράδοση αυτή τείνει να εξαφανιστεί, μιας και έχει αντικατασταθεί από το ξενόφερτο έλατο.

Συνυφασμένο με αποχωρισμούς και δυσάρεστες αναμνήσεις, αλλά και ως τάμα των ναυτικών σε στιγμές κινδύνου στη θάλασσα, το καράβι δεν θα μπορούσε να συμβολίσει οικογενειακές συνεστιάσεις θαλπωρής, με παρόντα όλα τα μέλη, ή να τονώσει το οικογενειακό αίσθημα. Για το λόγο αυτό, το καράβι σπάνια αποτέλεσε στοιχείο διακόσμησης των ελληνικών σπιτιών τα Χριστούγεννα.»

Εντούτοις, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, συζητήθηκε έντονα στη χώρα μας το ζήτημα κατάργησης του χριστουγεννιάτικου δέντρου και αντικατάστασής του από το καράβι, δεδομένου ότι αυτό συνδύαζε την παράδοση με την οικολογική συνείδηση. 

Το ζήτημα βεβαίως δεν ήταν τόσο απλό, καθώς παρουσιάστηκε αδιάσειστη επιχειρηματολογία και από τις δύο πλευρές, με αναφορές σε οικολογικά ζητήματα και προτάσεις από ειδήμονες για χρήση φυτών και δέντρων, πλην του ελάτου.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι το Χριστουγεννιάτικο δέντρο εκτόπισε το παραδοσιακό καραβάκι που στόλιζαν οι Έλληνες τις ημέρες των Χριστουγέννων. Σε ορισμένες περιοχές (κυρίως στα νησιά) εξακολουθούν να στολίζουν «καραβάκια», ενώ τα τελευταία χρόνια γίνεται μια αξιέπαινη προσπάθεια ορισμένων Δήμων της χώρας, να επαναφέρουν το έθιμο στην αρχική του μορφή, στολίζοντας στις πλατείες τους καραβάκια αντί για έλατα. 

Ωστόσο, το χλωρό κλαδί πάντα έμπαινε στο ελληνικό σπίτι τις ημέρες του Δωδεκαημέρου, για να φέρει την ελπίδα για μια καινούρια ανθοφορία, για ένα καλύτερο μέλλον.

Στον ξεχωριστό, το λαμπρό διάκοσμο της γιορτινής ατμόσφαιρας των ημερών των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς που έρχονται, το παραδοσιακό καραβάκι αλλά και το εξωτικά φορτωμένο δέντρο θα χαρίσουν ένα ξεχωριστό άρωμα σε κάθε σπίτι που θα κυριαρχήσουν με τα χαρούμενα και ζωηρά χρώματά τους.

πηγή-kefalonizw.com

πηγή-laikiparadosi

Διαβάστε περισσότερα... »

Γιορτινή παράδοση

Στην αρχαία Αθήνα, συνήθιζαν να παντρεύονται τον μήνα Γαμηλιώνα (περίπου Ιανουάριο). Για τη νεαρή νύφη, ξεκινούσε η ζωή μέσα στο σπίτι. Με μια εξαίρεση: Ένα μήνα μετά τον γάμο, συνήθως στις 11 του μήνα Ανθεστηριώνα (περίπου Φεβρουάριο με μέσα Μαρτίου), οι γυναίκες πρωτοστατούσαν στην τριήμερη γιορτή των Ανθεστηρίων, προς τιμήν του Διόνυσου και του ερχομού της άνοιξης, γλεντώντας όπως περίπου στις κατοπινές βεγγέρες, τις νύχτες πριν από τις Αποκριές.

Οι βεγγέρες (νυχτερινή διασκέδαση σε σπίτι με καλεσμένους) αναπτύχθηκαν σε καιρούς με περιορισμένες τις διεξόδους για ψυχαγωγία και οργανώνονταν τις κρύες νύχτες του χειμώνα. Ειδικά την παραμονή των Χριστουγέννων, η βεγγέρα περιοριζόταν στα μέλη της κάθε οικογένειας. Μετά το παραδοσιακό δείπνο και τη διασκέδαση, κάποιες γυναίκες διανυκτέρευαν με σκοπό να δουν «να ανοίγουν τα ουράνια». Αν τα «έβλεπαν», έπρεπε να προλάβουν να κάνουν μια ευχή, που «οπωσδήποτε θα έπιανε». Αν έβλεπαν και μια λάμψη προς τη μεριά της ανατολής, σήμαινε πως ήταν καλές χριστιανές.

Από τον 19ο αιώνα, η ελληνική ξαγρύπνια της παραμονής των Χριστουγέννων ενώθηκε με μια γαλλική συνήθεια, το «ρεβεγιόν» (reveillon, αφύπνιση), που σημαίνει δείπνο μετά μουσικής ως και μετά τα μεσάνυχτα, ειδικά τις παραμονές Χριστουγέννων και πρωτοχρονιάς. Στις μέρες μας, η εκδήλωση εξελίχθηκε σε πάρτι, είτε σε σπίτι είτε σε κέντρο διασκέδασης.

Αρχικά, το μενού απαιτούσε ορεκτικά με αστακό, στρείδια, φουά γκρα, κ.λπ. πανάκριβα, μια και το ρεβεγιόν αποτελούσε καθαρά υπόθεση των πλουσίων. Παραδοσιακό γαλλικό πιάτο είναι η γαλοπούλα με κάστανα που, με τον καιρό, αντικατέστησε το ελληνικό γουρουνόπουλο. Ειδικά στη γαλλική Προβηγκία, ακολουθεί η ιεροτελεστία των 13 επιδορπίων, με απαραίτητο το «pompe à l’ huile», ένα είδος αρωματικού ψωμιού. Κι όλα αυτά, με τη συνοδεία σαμπάνιας.

Πάντως, ακόμα και σήμερα, το χριστουγεννιάτικο ρεβεγιόν παραμένει κυρίως οικογενειακή υπόθεση, σε αντίθεση με το πρωτοχρονιάτικο που είναι διασκέδαση με φίλους.

Κάποιοι συνοδεύουν την είσοδο του νέου χρόνου με χαρτοπαιξία «για το καλό». Άλλοι με επίσκεψη σε καζίνο και δοκιμασία στη ρουλέτα. Οι Βενετσιάνοι του 17ου αιώνα και τα παιχνίδια του Πασκάλ συνείργησαν για να ενωθούν τα δύο εις σάρκαν μίαν.

Καταπληκτικό μαθηματικό μυαλό, παιδί-θαύμα της εποχής του, ο Γάλλος Μπλεζ Πασκάλ (Blaise Pascal, 1623 – 1662) παρουσίασε το πρώτο του σύγγραμμα στα 16 του («Περί κωνικών τομών») και την πρώτη του εφεύρεση στα 18: Την αριθμομηχανή. Ασχολήθηκε με τον απειροστικό λογισμό και γοητεύτηκε από τον νόμο των πιθανοτήτων. Αποτέλεσμα της ενασχόλησής του με τις πιθανότητες είναι και το παιχνίδι που κατασκεύασε: τη ρουλέτα (roulette, μικρός τροχός).

Τον ίδιο καιρό, οι Βενετσιάνοι αριστοκράτες μαζεύονταν σε μικρά εξοχικά σπίτια για να ψυχαγωγηθούν και να διασκεδάσουν με διάφορες δραστηριότητες και παιχνίδια. Το σπίτι στα ιταλικά λέγεται κάζα (casa) και το μικρό σπίτι (το σπιτάκι) καζίνο (casino). Με την ιδέα του εξοχικού να περνά σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, από τον ΙΗ’ αιώνα, η λέξη καζίνο έφτασε να σημαίνει το είδος εκείνο της χαρτοπαικτικής λέσχης στην εξοχή, όπου κάποιος μπορούσε να ασχοληθεί και με αθλήματα.

Το πρώτο καζίνο, που έμοιαζε με τα σημερινά και έθεσε στη διάθεση των πελατών του τυχερά παιχνίδια, δημιουργήθηκε το 1748 στην αριστοκρατική γερμανική λουτρόπολη Μπάντεν Μπάντεν κι εξακολουθεί να λειτουργεί ως σήμερα. Η μόδα απλώθηκε στο Βέλγιο και στην πόλη Λιέγη, στα 1763, λειτούργησε το περίφημο καζίνο Redoute.

Ήταν το 1842, όταν οι Γάλλοι αδελφοί Φρανσουά και Λουδοβίκος Μπλανκ θυμήθηκαν τη ρουλέτα του Πασκάλ, της πρόσθεσαν το μηδέν («ζερό») και την εισήγαγαν στο καζίνο του Αμβούργου. Η ρουλέτα έμελλε να γίνει το σήμα κατατεθέν των καζίνο.

Όταν ο Λουδοβίκος πέθανε, ο Φρανσουά κι ο γιος του, Καμίλ, προσκλήθηκαν στο Μονακό από τον πρίγκιπα Κάρολο Γ’ (από τον οποίο προέκυψε το Μόντε Κάρλο). Από τότε, Μονακό, καζίνο και ρουλέτα αποτελούν σχεδόν αναπόσπαστες έννοιες. Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η ρουλέτα πέρασε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου προστέθηκε το «διπλό ζερό» («00»). Δεν πολυπερπάτησε.

Αναπόσπαστο μέρος των εορτών, όμως, αποτελεί το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το στόλισμά του είναι το αποτέλεσμα της συγχώνευσης δυο γερμανικών παραδόσεων, μιας ειδωλολατρικής και μιας χριστιανικής. Ο Γερμανός μεταρρυθμιστής Μαρτίνος Λούθηρος (1483 – 1546) πρόσθεσε και τον φωτισμό τους με κεράκια που όμως αποδείχτηκαν επικίνδυνη ιδέα, καθώς εύκολα τα δέντρα έπαιρναν φωτιά. Τα κεριά αντικαταστάθηκαν από πολύχρωμες μπάλες, πάνω στις οποίες καθρεφτιζόταν το φως του τζακιού.

Καθώς το έθιμο απλωνόταν σ’ όλο τον κόσμο, κάποιος Μαρκ Κάαρ σκέφτηκε (στα 1851) να εκμεταλλευτεί εμπορικά την κατάσταση, απαλλάσσοντας τους χριστιανούς από τον μπελά της αναζήτησης και κοπής του έλατου: Τα έκοβε ο ίδιος με δικό του συνεργείο και τα πουλούσε από την «Ουάσιγκτον Μάρκετ» της Νέας Υόρκης.

Στα 1880, οι πωλήσεις έφταναν τα 200.000 δέντρα. Τον ίδιο καιρό, κάποιοι Γερμανοί σκέφτηκαν να αντικαταστήσουν τα φυσικά έλατα με τεχνητά: Σύρματα καλύπτονταν με βαμμένα πράσινα φτερά χήνας, γαλοπούλας, κύκνου κ.λπ., προσαρμόζονταν σ’ ένα δοκάρι κι έπαιζαν τον ρόλο των κλαδιών. Η ιδέα έπιασε. Στα 1930, η εταιρεία Addis Brush λάνσαρε τα χριστουγεννιάτικα δέντρα «βούρτσα» που μπορούσαν να φυλαχτούν και να επαναχρησιμοποιηθούν.

Από το 1882, ο Έντουαρντ Τζόνσον, συνεργάτης του εφευρέτη της ηλεκτρικής λάμπας, Θωμά Έντισον, λάνσαρε τον φωτισμό των χριστουγεννιάτικων δέντρων με ηλεκτρικά φωτάκια: Καλωδίωσε ογδόντα άσπρα, κόκκινα και μπλε λαμπάκια, τα τύλιξε γύρω από ένα δέντρο και τα άναψε.

Η ιδέα όμως διαδόθηκε μετά το 1895, όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Γκρόβερ Κλίβελαντ, έστησε ένα τεράστιο φωτισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο μπροστά στον Λευκό Οίκο. Από το 1900, μεγάλα αμερικανικά καταστήματα πρόσθεταν στη χριστουγεννιάτικη διακόσμησή τους και τα φωτισμένα δέντρα αλλά ακόμα το σπορ ήταν μόνο για πλούσιους: Δέντρο, καλώδια, φωτάκια, γεννήτρια κόστιζαν δυο χιλιάδες δολάρια το σετ σε σημερινά λεφτά.

Ήταν το 1917, όταν ο 15χρονος Ισπανός μετανάστης Άλμπερτ Σαντάκα δημιούργησε τα φθηνά πολύχρωμα χριστουγεννιάτικα φωτάκια, περίπου όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

πηγή-pointfromview

Διαβάστε περισσότερα... »

Η Ειρεσιώνη ως πρόγονος του Χριστουγεννιάτικου Δένδρου. Πυανόψια ή Πυανέψια

Ειρεσιώνη είναι ο πρόγονος του χριστουγεννιάτικου δέντρου και καλείται το κλαδί ελιάς, πάνω στο οποίο έχουν πλέξει λευκές ή πορφυρές κορδέλες από μαλλί και έχει κρεμασμένους όλων των ειδών τους καρπούς (εκτός του πίου και του μήλου) της πρώτης φθινοπωρινής σοδειάς. 

Επίσης κατά την περιφορά τοποθετούσαν επάνω του άρτους, οινοχόες γεμάτες με κρασί, ορμαθούς από βελανίδια, λάδι, μέλι. 

Η ειρεσιώνη είναι πιθανόν να πήρε το όνομά της από το μαλλί "είρος", που έπαιρναν από το ιερό ζώο. Για τους αρχαίους Έλληνες αποτελούσε σύμβολο ευφορίας. Τις ειρεσιώνες αφιέρωναν στη θεότητα, τη χορηγό των αγαθών της Γής και άλλοτε τις έβαζαν έξω από την πόρτα του ναού της για να επικαλεστούν τη συνδρομή της κατά του λιμού (της σιτοδείας), των επιδημιών ή άλλων θεομηνιών. 

Άλλοτε τις αναρτούσαν πάνω στις πόρτες των οικιών τους για να αποδώσουν ευχαριστίες στη θεότητα. Ειδικά στην Αθήνα, ορισμένες ειρεσιώνες αφιερώνονταν κατά τα Θαργήλια και Πυανέψια στον Απόλλωνα και τις Ώρες, σε έκφραση ευχαριστίας για τη γονιμότητα του έτους που λήγει και παράκληση της συνέχισής της και κατά το επόμενο. Άλλοι αναφέρουν ότι τις περιέφεραν και τις κρεμούσαν προς τιμήν του "Ηλίου και των Ωρών"......

πηγή-eineken.pblogs.gr

Δείτε τις φωτογραφίες της δικής μου Ειρεσιώνης! 

Πάρτε διάφανη κόλα, κόψτε την σε κομμάτια, βάλτε σε κάθε κομμάτι λίγες φακές, φασόλια, ρεβύθια, φάβα, κάστανα, αμύγδαλα και καρύδια, δέστε το σαν πουγκάκι με κόκκινη κορδέλα ή ό,τι άλλο χρώμα θέλετε, στολίστε την ελιά με άσπρο και κόκκινο μαλλί σαν γιρλάντα, βάλτε μπαλίτσες και λίγα λουλούδια στηρίξτε το κλαδί με λίγο σύρμα και έτοιμη η Ειρεσιώνη! 

Ας διδάξουμε τα παιδιά μας να την κατασκευάζουν.

Καλή επιτυχία! 

ΕΙΡΕΣΙΩΝΗ ( Κότινος) 

Πρόγονος του Χριστουγεννιάτικου Δέντρου 

Η Ειρεσιώνη (από το είρος = έριον, μαλλίον) είναι κλάδος αγριελιάς (κότινος) στολισμένος με γιρλάντες από μαλλί λευκό και κόκκινο και τους πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς (σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, κάστανα, δημητριακά, κ.λ.π., εκτός του μήλου και του αχλαδιού). 

Ήταν έκφραση ευχαριστίας για την γονιμότητα του λήξαντος έτους και παράκληση συνεχίσεως της γονιμότητας και ευφορίας και κατά το επόμενο έτος και ήταν αφιερωμένη στην Αθηνά, τον Απόλλωνα και τις Ώρες (Ευνομία, Δίκη, Ειρήνη). 

Την εβδόμη ημέρα του μηνός Πυανεψιώνος (22 Σεπτεμβρίου - 20 Οκτωβρίου), παιδιά των οποίων και οι δύο γονείς ζούσαν, περιέφεραν την Ειρεσιώνη στους δρόμους της πόλης των Αθηνών τραγουδώντας τις καλένδες (κάλαντα) από σπίτι σε σπίτι, παίρνοντας το φιλοδώρημά τους από τον νοικοκύρη ή την κυρά και όταν έφθαναν στο σπίτι τους κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την εξώπορτά τους, όπου έμενε εκεί μέχρι την ιδία ημέρα του νέου έτους, οπότε, αφού τοποθετούσαν την νέα, κατέβαζαν την παλιά και την έκαιγαν. Άλλα παιδιά κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την θύρα του Ιερού του Απόλλωνος. 

Ιδού ένα απόσπασμα από τα κάλαντα: 

Η Ειρεσιώνη φέρνει κάθε τι καλό, σύκα και αφράτα ψωμάκια που μας τρέφουν και μέλι γλυκό και λάδι απαλό και ξέχειλους κύλικες με καλό κρασί για να μεθύσει και να κοιμηθεί. 

"Τα κλαδιά των δέντρων τα στόλιζαν με άνθη, ταινίες (κορδέλες), έρια (μαλλιά) και μικράς σφαίρας εκ μετάλλου, που παρίσταναν τους πλανήτας, τον Ήλιον και την Σελήνην." Ιστορία της λατρείας του Βάκχου. Χ. Ζανμέρ. 

Εκτός από τα κλαδιά της ελιάς, περιέφεραν επίσης και κλαδιά Δάφνης προς τιμήν του Απόλλωνος στα Θαργήλια, εορτή που ετελείτο την Άνοιξη (27 Απριλίου - 26 Μαΐου), όπου πάλι έκαιγαν την παλιά Ειρεσιώνη και κρεμούσαν την νέα έξω από τις πόρτες τους.

Πρόγονος λοιπόν του Χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι η Ειρεσιώνη, όπου μέσω αυτής μεταδόθηκε το έθιμο του στολισμένου δέντρου στους βόρειους λαούς από τους Έλληνες ταξιδευτές, οι οποίοι ελλείψεως ελαιοδένδρων, στόλιζαν κλαδιά από τα δέντρα που εφύοντο στον κάθε τόπο. 

Το έθιμο της Ειρεσιώνης καταδικάστηκε ως ειδωλολατρικό από το θεοκρατικό καθεστώς του Βυζαντίου και απαγορεύτηκε η τέλεσίς του. Αιώνες αργότερα το ίδιο έθιμο επανήλθε με την μορφή Χριστουγεννιάτικου και Πρωτοχρονιάτικου δένδρου από τους Βαυαρούς που συνόδεψαν τον Όθωνα στην Ελλάδα, ως δικό τους Χριστουγεννιάτικο έθιμο. 

Παρ' όλα αυτά, το έθιμο της Ειρεσιώνης υπήρχε πάντα στην ιστορική μνήμη των Ελλήνων, γι αυτόν τον λόγο, το Χριστουγεννιάτικο δένδρο υιοθετήθηκε αμέσως. 

(Πηγές: Λεξικό LIDDEL & SCOTT, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ, Φινέα Γιορτές Αρχαίων Ελλήνων, περιοδικό ΙΧΩΡ, Γ. 

Λεκάκης) 

Σημείωση: 

Κότινος = αγριελαία - κοτινάς είναι ο καρπός του κοτίνου. 

Κότινος ή Ειρεσιώνη - Κλάδος ελαίας στολισμένος με τούφες λευκού ερίου (μαλλιού) που έδιναν ακριβώς την εντύπωση του "βάμβακος". "Είρια από ξύλου", "δενδρόμαλλον" 

Cotton ή coton διεθνώς σημαίνει το βαμβάκι, βαμβακερόν κ.λ.π 

Στην Γερμανική είναι Baum-Wolle. Δηλαδή "έριον δένδρου". Ο συνειρμός είναι εκ του Κοτίνου: "είρια από ξύλου". 

Πηγή: ΕΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ-ΠΩΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΛΟΓΟ της ΑΝΝΑΣ ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ 

Ρένα Μήκου-Μαραγκάκηπηγή-hellenicgov

πηγή-eineken.pblogs.gr

1. Tήν εἰρεσιώνη τήν βρίσκουμε καί στό παρακάτω ἐπιτάφιον ἐπίγραμμα: 

οὔνομα Θεσμοφάνην με πατὴρ φίλος ἠδ’ ἅμα μήτηρ

κίκλησκον, δυεροῦ πρὶν θανάτοιο τυχεῖν·

ἑπτὰ δέ μοι μοῖραι περιτελλομένους ἐνιαυτούς

ἐκλώσαντο μίτοις ἄτροπα γραψάμεναι.

καὶ ν καὶ πάντων με καλῶν, ὅσα παισὶ φερίστοις,

πλῆσεν προφρονέως κλεινὸς ἐμεῖο πατήρ·

πάσας γὰρ λοιβάς τε καὶ ὅσσα μέμηλε θεοῖσιν

εἵνεκ’ ἐμῆς ψυχῆς οὐ λίπε μειλιχίοις.

καὶ γάρ μ’ Εὐμ[όλποιο] θυηπόλοι εἰρεσιώνην

[τε]ύξαντες [μεγάλην ὤπ]ασαν εὐκλείην·

στέμμα δέ [μοι πλέξαντο] Διωνύσου θιασῶται,

πυρφόρ[ου ἐν Δηοῦς μυστι]κά τ’ ἐξετέλουν.

[ἦ] ῥα καλὸν έ[ρας ἔσχον, εἰ ἀψευδ]ὴς λόγος ἀνδρῶν,

παῖδας [ἀποθνήσκειν οὓ]ς φιλέουσι θεοί.

τοὔνεκά μοι, πάτερ ἐσθλέ, φάνη· σ μηκέτι σεῖο

τειρόμενος γλυκερὴν τρύχε χρόνῳ κραδίην.

2. Ωραία όλ'αυτά για την ειρεσιώνη,αλλά συνέβαιναν στην κλασσική Αθήνα. Εθιμο στολισμένου δένδρου, βρίσκουμε και στην πολύ παλαιότερη λατρεία της Κυβέλης.

Στην Ελληνική μυθολογία του P.DECHARME διαβάζουμε τα εξής: την λατρεία της μεγάλης θεάς, βρίσκουμε διαδεδομένη στην Μαγνησία, Σμύρνη, Μίλητο, Έφεσσο, κ.α. Στην Πεσσινούντα, κέντρο της λατρείας, διηγούνταν μύθο που διέσωσαν ο Παυσανίας και ο Αρνόβιος. Κατά τον μύθο ο Αττις νέος σπάνιας ωραιότητας, αγαπήθηκε υπό της Κυβέλης. Αυτή σε στιγμή ζηλοτυπίας, ανάγκασε τον νεανία ν' αφαιρέση την ανδρότητά του. Μετά από λίγο μεταμεληθείσα για το κακό που του προξένησε,τον μεταμόρφωσε σε πεύκο.

Οι εορτές προς τιμή του, θύμιζαν το ατυχές τέλος του, καθώς και την ανάστασή του. Εκοβαν λοιπόν νεαρή πεύκη, την στόλιζαν με ία και μάλλινες ταινίες και εν πομπή την τοποθετούσαν στο ιερό της Μεγάλης Θεάς. Μετά πήγαιναν σε παρακείμενο όρος,όπου με θρήνους και θορυβώδη μουσική τον καλούσαν με θλιβερές και ταραγμένες φωνές. Κάποια στιγμή ο θεός εγείρονταν από τον ύπνο του και ακολουθούσαν χαρμόσυνες εκδηλώσεις χαράς.

http://www.visaltis.net/2011/12/blog-post_7510.html

πηγή-boraeinai

Πυανόψια

Τα Πυανόψια ή Πυανέψια ήταν γιορτή στην αρχαία Αθήνα προς τιμήν του Απόλλωνα, με αναίμακτη θυσία καρπών και φρούτων, των πρώτων καρπών μετά τη συγκομιδή.

Στην κλασική εποχή, τα Πυανόψια αποτελούσαν μέρος της γιορτής των Θησείων. O Λυκούργος αναφέρει πως στην Αθήνα η γιορτή αποκαλούνταν Πυανόψια, ενώ οι υπόλοιποι Έλληνες την αποκαλούσαν Πανόψια [1], γιατί "φαίνονταν όλοι οι καρποί" (πάντας τοὺς καρποὺς τῇ ὄψει).

Η παράδοση των Πυανοψίων

Σύμφωνα με την παράδοση, το έθιμο αυτό καθιερώθηκε από τον Θησέα όταν ξεκίνησε για την Κρήτη για να σκοτώσει τον Μινώταυρο. Καθ οδόν σταμάτησε στην Δήλο και έκανε θυσία στον Απόλλωνα, λέγοντας ότι σε περίπτωση που κερδίσει την μάχη με τον Μινώταυρο θα του πρόσφερε στολισμένα κλαδιά ελιάς για να τον ευχαριστήσει. 

Επιστρέφοντας στην πατρίδα του, ο Θησέας εκπλήρωσε τη υπόσχεσή του με αυτό τον θεσμό. Η φασολάδα εξηγείται με το ότι κατά το ταξίδι του γυρισμού τα τρόφιμα στο καράβι είχαν τελειώσει. Έτσι την έβδομη μέρα οι σύντροφοι του Θησέα μάζεψαν ό,τι μπορούσαν να βρουν και τα μαγείρεψαν κάνοντας φασολάδα. [2]

Ο εορτασμός

Eιρεσιώνη σύκα φέρει και πίονας άρτους και μέλι εν κοτύλη και έλαιοναν αψήσασθαι και κύλικ' εύζωρον, ως αν μεθύουσι καθεύδη. Ύμνος κατά τα Πυανέψια [2]

Η γιορτή γίνονταν στις 7 του ομώνυμου μήνα. Η ετυμολογία της λέξεως σημαίνει «ημέρα της φασολάδας» (πύανα/κύανα, κύαμοι=κουκιά). [3] 

Έβραζαν κάθε είδους όσπρια μαζί μεκριθάρι και κάναν φασολάδα, από την οποία προσέφεραν μια πιατέλα στον θεό Απόλλωνα, [4] τον Ήλιο, την Αθηνά και τις Ώρες.

Κατά τη διάρκεια της γιορτής γινόταν πομπή κοντά στο ναό του Απόλλωνα. Στόλιζαν την ειρεσιώνη, ένα είδος κλαδιού ελιάς ή δάφνης, όμοια με το σημερινό χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το όνομα του στολισμένου αυτού κλαδιού προέρχεται από τα μάλλινα (είριον=μαλί) κορδελάκια λευκού και πορφυρού χρώματος που του κρεμάγανε μαζί με μπισκοτάκια από μέλι,λάδι και κρασί. Με το δεντράκι αυτό οι άνθρωποι ευχαριστούσαν τον Απόλλωνα για την καλή σοδειά του καλοκαιριού και εύχονταν ο ερχόμενος χρόνος να είναι επίσης ευνοϊκός. Άλλη ονομασία της ειρεσιώνης ήταν ικετηρία (από το ικετεύω, παρακαλώ).

Ένας νεαρός του οποίου οι γονείς ήταν ακόμα εν ζωή (παίς αμφιθαλής) περιέχυνε την ειρεσιώνη με κρασί από έναν τελετουργικό αμφορέα και κρεμούσε το δεντράκι στην πύλη του ναού του Απόλλωνα.

Σύμφωνα με άλλες πηγές (π.χ. Αριστοφάνης), την ειρεσιώνη την κρεμούσαν και στα σπίτια, [5] ιδίως στα αγροτικά, στην πόρτα του σπιτιού, και το άφηναν εκεί έναν ολόκληρο χρόνο μέχρι να το ανανεώσουν με ένα νέο κλαδί. Το παλιό το έκαιγαν.

Παραπομπές

1. Λεξικό Σούδας - Πυανέψια

2. Άλμα πάνω, στο:2,0 2,1 Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι, Θησεύς, κεφ. 22.4.

Άλμα πάνω↑

3. Αθήναιου Δειπνοσοφισταί, Βιβλίο Θ', 408a

4. Dictionnaire Grec Ancien -Français

5. [...]τίνες οἱ βοῶντες; οὐκ ἄπιτ' ἀπὸ τῆς θύρας; τὴν εἰρεσιώνην μου κατεσπαράξατε. Αριστοφάνους Ιππείς, στ. 729.

πηγή-el.wikipedia.org/wiki

Διαβάστε περισσότερα... »

Οι Αρχαίοι Έλληνες και το στόλισμα των δέντρων

Το έθιμο του στολισμού δέντρου, που συναντάμε κατά την περίοδο των Χριστουγέννων, ήρθε στην Ελλάδα από τους Βαυαρούς που συνόδεψαν τον Όθωνα στην Ελλάδα και το “προσέφεραν” στην χώρα μας, ως δικό τους έθιμο. Αυτή η πληροφορία, απαντάει στο πως κατέληξε το έθιμο στην σύγχρονη Ελλάδα.

Όμως πέρα από το πως κατέληξε, μήπως πρέπει να ξετυλίξουμε το κουβάρι για να πάμε στην αρχή του στολισμού και μήπως αυτή η διαδρομή των αιώνων, μας πάει από την σύγχρονη Ελλάδα στην Αρχαία; …

Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε έθιμο, κατά το οποίο στόλιζαν την Ειρεσιώνη, ένα μεγάλο κλαδί αγριοελιάς, το οποίο το στόλιζαν με γριλάντες συνήθως από λευκό μαλλί, για αυτό και η ονομασία που προκύπτει από το είρος = έριον, μαλλίον.

Πάνω σε αυτά τα κλαδιά κρεμούσαν, με δέσιμο από κλωστή, τους πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς της συγκομιδής των καλλιεργιών (σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, κάστανα, δημητριακά, κτλ).

Αυτή η εκδήλωση αποτελούσε έκφραση ευχαριστίας για τη γονιμότητα που προέκυπτε το έτος καλλιέργειας και έφτανε στο στάδιο της συγκομιδής. Ταυτόχρονα όμως ήταν και παράκληση συνέχισης της γονιμότητας και ευφορίας για τον επόμενο χρόνο.

Το έθιμο της Ειρεσιώνης ήταν αφιερωμένο στην Αθηνά, τον Απόλλωνα και τις Ώρες (Ευνομία, Δίκη, Ειρήνη).

Πως τελούνταν και πότε;

Κάθε χρόνο, στο διάστημα από 22 Σεπτεμβρίου έως 20 Οκτωβρίου, παιδιά (αυτά που είχαν και τους δύο γονείς εν ζωή) περιέφεραν την Ειρεσιώνη στους δρόμους της πόλης των πόλεων της αρχαίας Ελλάδας (κυρίως στην Αθήνα), τραγουδώντας από σπίτι σε σπίτι.

Όταν τελείωναν την περιφορά και επέστρεφαν σπίτι τους, κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την εξώπορτά τους (ή πάνω από την θύρα του Ιερού του Απόλλωνος) και την αφηναν εκεί μέχρι την ιδία ημέρα του νέου έτους, οπότε, αφού τοποθετούσαν την νέα, κατέβαζαν την παλιά και την έκαιγαν.

Το έθιμο της Ειρεσιώνης πριν έρθει στην χώρα μας εκ νέου ως χριστιανικό έθιμο, είχε καταδικαστεί ως ειδωλολατρικό τα χρόνια του Βυζαντίου και απαγορεύτηκε.

Η ιστορική μνήμη των Ελλήνων, από το συγκεκριμένο έθιμο, είχε ως αποτέλεσμα, το Χριστουγεννιάτικο δένδρο που μας “προσέφερε” ο Όθωνας, να υιοθετηθεί αμέσως.

πηγή-theancientweb

Διαβάστε περισσότερα... »

Ειρεσιώνη: Ο πρόγονος του Χριστουγεννιάτικου δένδρου

-

εἰρεσιώνη, η 

(AM) (Α και εἰρυσιώνη)

είδος αγριελιάς

αρχ.
1. κλαδί ελιάς ή δάφνης, στολισμένο με μαλλί, καρπούς και φιαλίδια με λάδι, κρασί και μέλι, σύμβολο γονιμότητας το οποίο πρόσφεραν παιδιά τραγουδώντας στον Απόλλωνα ή τό κρεμούσαν στις πόρτες τών σπιτιών
2. το τραγούδι τών παιδιών κατά την περιφορά τής ειρεσιώνης
3. στεφάνι προς τιμήν νεκρού.

πηγή-greek_greek.enacademic.com

Η Ειρεσιώνη (από το είρος = έριον, μαλλίον) είναι κλάδος αγριελιάς (κότινος) στολισμένος με γιρλάντες από μαλλί λευκό και κόκκινο και τους πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς (σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, κάστανα, δημητριακά, κ.λ.π., εκτός του μήλου και του αχλαδιού).

Ήταν έκφραση ευχαριστίας για την γονιμότητα του λήξαντος έτους και παράκληση συνεχίσεως της γονιμότητας και ευφορίας και κατά το επόμενο έτος και ήταν αφιερωμένη στην Αθηνά, τον Απόλλωνα και τις Ώρες (Ευνομία, Δίκη, Ειρήνη).

Την εβδόμη ημέρα του μηνός Πυανεψιώνος (22 Σεπτεμβρίου – 20 Οκτωβρίου), παιδιά των οποίων και οι δύο γονείς ζούσαν, περιέφεραν την Ειρεσιώνη στους δρόμους της πόλης των Αθηνών τραγουδώντας τις καλένδες (κάλαντα) από σπίτι σε σπίτι, παίρνοντας το φιλοδώρημά τους από τον νοικοκύρη ή την κυρά και όταν έφθαναν στο σπίτι τους κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την εξώπορτά τους, όπου έμενε εκεί μέχρι την ιδία ημέρα του νέου έτους, οπότε, αφού τοποθετούσαν την νέα, κατέβαζαν την παλιά και την έκαιγαν. Άλλα παιδιά κρεμούσαν την Ειρεσιώνη πάνω από την θύρα του Ιερού του Απόλλωνος.

Ιδού ένα απόσπασμα από τα κάλαντα :
Η Ειρεσιώνη φέρνει κάθε τι καλό, σύκα και αφράτα ψωμάκια που μας τρέφουν και μέλι γλυκό και λάδι απαλό και ξέχειλους κύλικες με καλό κρασί για να μεθύσει και να
κοιμηθεί.

"Τα κλαδιά των δέντρων τα στόλιζαν με άνθη, ταινίες (κορδέλες), έρια (μαλλιά) και μικράς σφαίρας εκ μετάλλου, που παρίσταναν τους πλανήτας, τον Ήλιον και την Σελήνην." Ιστορία της λατρείας του Βάκχου. Χ. Ζανμέρ.

Εκτός από τα κλαδιά της ελιάς, περιέφεραν επίσης και κλαδιά Δάφνης προς τιμήν του Απόλλωνος στα Θαργήλια, εορτή που ετελείτο την Άνοιξη (27 Απριλίου – 26 Μαΐου), όπου πάλι έκαιγαν την παλιά Ειρεσιώνη και κρεμούσαν την νέα έξω από τις πόρτες τους.

Πρόγονος λοιπόν του Χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι η Ειρεσιώνη , όπου μέσω αυτής μεταδόθηκε το έθιμο του στολισμένου δέντρου στους βόρειους λαούς από τους Έλληνες ταξιδευτές, οι οποίοι ελλείψεως ελαιοδένδρων, στόλιζαν κλαδιά από τα δέντρα που εφύοντο στον κάθε τόπο.

Το έθιμο της Ειρεσιώνης καταδικάστηκε ως ειδωλολατρικό από το θεοκρατικό καθεστώς του Βυζαντίου και απαγορεύτηκε η τέλεσίς του. 

Αιώνες αργότερα το ίδιο έθιμο επανήλθε με την μορφή Χριστουγεννιάτικου και Πρωτοχρονιάτικου δένδρου από τους Βαυαρούς που συνόδεψαν τον Όθωνα στην Ελλάδα, ως δικό τους Χριστουγεννιάτικο έθιμο.

Παρ’ όλα αυτά, το έθιμο της Ειρεσιώνης υπήρχε πάντα στην ιστορική μνήμη των Ελλήνων, γι αυτόν τον λόγο, το Χριστουγεννιάτικο δένδρο υιοθετήθηκε αμέσως.

(Πηγές : Λεξικό LIDDEL & SCOTT, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ, Φινέα Γιορτές Αρχαίων Ελλήνων, περιοδικό ΙΧΩΡ, Γ. Λεκάκης)

πηγή-agrinioreport.com

Σημείωση:

-Κότινος = αγριελαία – κοτινάς είναι ο καρπός του κοτίνου.

Κότινος ή Ειρεσιώνη - Κλάδος ελαίας στολισμένος με τούφες λευκού ερίου (μαλλιού) που έδιναν ακριβώς την εντύπωση του "βάμβακος". "Είρια από ξύλου", "δενδρόμαλλον"
Cotton ή coton διεθνώς σημαίνει το βαμβάκι, βαμβακερόν κ.λ.π
Στην Γερμανική είναι Baum-Wolle .Δηλαδή "έριον δένδρου". 

Ο συνειρμός είναι εκ του Κοτίνου: "είρια από ξύλου".

πηγή-visaltis.net

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Αποστόλου Αρβανιτόπουλου, σχετικό με τα έθιμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου και των καλάνδων, μας σώζει ο Φίλιππος Βρετάκος στο βιβλίο του "Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριώτεραι εορταί των":

"Το χριστουγεννιάτικον δένδρον συμβολίζει την αιωνιότητα της ζωής, διότι δεν γηράσκει και δεν χάνει, επομένως, την νεότητά του. Περί τούτου, ως εθίμου, ο αείμνηστος καθηγητής μου Αποστολ. Αρβανιτόπουλος ("Κληρονομία του αρχαίου κόσμου", εφημερίς "Εθνος", 31 Δεκεμ.1937) αναφέρει τα εξής: "Το δένδρον όμως των Χριστουγέννων δεν το ευρίσκω, εγώ τουλάχιστον, ως ξενικήν συνήθειαν, ως νομίζεται γενικώς, αλλ' εν μέρει ως αρχαίαν ελληνικήν. Είναι, δηλαδή, υπολείμματα της περιφήμου "ειρεσιώνης", και της "ικετηρίας" των αρχαίων Ελλήνων, και μάλιστα των αρχαίων Αθηναίων. 

Ήσαν δε η μεν Ικετηρία κλάδος ελαίας, από του οποίου εκρέμων ποκάρια μαλλιού, και έφερον αυτόν όσοι ήθελον να ικετεύσουν τον Θεόν ομαδικώς, δια την απαλλαγήν του τόπου από δεινού τινός κακού, π.χ. από νοσήματος, πανώλους, χολέρας ή ομοίου. Ως επί το πολύ, όμως, εβάσταζε την Ικετηρίαν άνθρωπος, ο οποίος ήθελε να τεθή υπό την προστασίαν θεού και της ανωτέρας αρχής, για να προβή εις αποκαλύψεις εναντίον ισχυρών ανθρώπων ή αρχόντων.

Η ειρεσιώνη, όμως, είχε πολύ μεγάλην αναλογίαν και προς τα κάλανδα και προς το δένδρον των Χριστουγέννων, διότι ήτο και αυτή κλάδος ελαίας ή δάφνης επί του οποίου εκρεμώντο ομοίως έρια λευκά ή πορφυρά, αλλά και καρποί και κολλύραι (κουλούρες) κ.τ.λ., εκ δώρων προερχόμενα. Τον κλάδον αυτόν περιέφερον τα παιδιά καθ'ομάδας από τας οικίας, και έψαλλον εγκωμιαστικά άσματα υπέρ της ευτυχίας του οικογενειάρχου και των μελών της οικογενείας του' εζήτουν δε και την αμοιβή των, διότι "τα είπαν", να τους δώση έκαστος "ό,τι προαιρείται", χωρίς να εκφράσουν κατ'ουδένα τρόπον την αγανάκτησίν των, αν δεν τους έδιδον τίποτε, ενώ σήμερον εκφράζουν' διαφορά πολιτισμού.

Η Ειρεσιώνη αυτή εψάλλετο κατά διαφόρους εποχάς του έτους, όπως και σήμερον τα κάλανδα (Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς, Θεοφανίων, Λαζάρου, Σταυρώσεως, κλπ). Και δη κατά τα Θαργήλια (Μάιον), Πυανόψια (Οκτώβριον), προς τιμήν του Απόλλωνος, του Ηλίου, των Ωρών, κλπ εις των οποίων τους ναούς και τα ιερά κατετίθετο. Πολλά εκ των παιδίων, ή πάντα, έφερον τον κλάδον τούτον εις την οικίαν των και τον εκρέμων εις την θύραν' εκεί έμενεν όλον το έτος, κατά δε το τέλος εκαίετο μεν ο περσινός κλάδος, εκρεμάτο δε ο νέος, όπως ο "Μάϊς" σήμερον' συνέβαινε δε τούτον και κατά τον αυτόν Θαργηλιώνα (Μάϊον) μήνα. [...]

Αλλά το σπουδαιότατον είναι, ότι εν εκ των περισωθέντων αρχαίων δημωδών ασμάτων, τα οποία έψαλλον τα παιδιά κατά την αρχαιότητα, έχει όλον το χρώμα και την υφήν και τας εννοίας, τα οποία έχουν τα πολυποίκιλα κατά τόπους νεοελληνικά κάλανδα. Ιδού δε η απόδειξις: έψαλλον, δηλαδή, τα παιδιά εκείνα των αρχαίων Ελλήνων εις στίχους ωραιοτάτου δακτυλικού εξαμέτρου ως εξής***:

Ήτοι: Εφθάσαμεν εις το αρχοντικόν του μεγάλου αφεντικού, ο οποίος έχει μεν μεγάλην δύναμην και τρομεράν φωνήν, είναι δε πάντοτε ευτυχισμένος' αι σεις, οι πόρτες του σπιτιού, ανοίξατε μόναι σας! Διότι μπαίνει μέσα εις στο σπίτι ο Πλούτος με αφθονίαν και μαζί με τον Πλούτον η χαρά και η Ευθυμίαν, γεμάτες από καλούδια, και η καλή Ομόνοια και Ησυχία' άμποτε δε να είναι τα δοχεία σας και τα τσουκάλια σας γεμάτα και πάντοτε να ανακατεύεται εις την σκάφην σας, που ζυμώνετε, ζυμάρι άφθονον και ωραίον.

Και άλλα πολλά παρακολουθούν τα ανωτέρω εις το αρχαίον περισωθέν άσμα, πολύ ανάλογα οφθαλμοφανώς προς τας ευχάς και τους επαίνους, οι οποίοι περιέχονται εις τα διάφορα σημερινά κάλανδα των παιδιών του Ελληνικού Λαού. [...]""

(*** αναφέρονται στους "Ομήρου βίους")

Το "Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν "Ηλίου", αναφέρει, μεταξύ άλλων, στο λήμμα "κάλανδα":

"[...]Το έθιμον ίσως να είναι συνέχεια της περιφοράς της αρχαίας ειρεσιώνης υπό παίδων ή και ένωσις συνηθειών περισσοτέρας της μίας αρχαίων εορτών, διότι οι αποτελούντες τα άδοντα συγκροτήματα περιέρχονται τας οικίας συχνά, κρατούντες ράβδους κεκοσμημένας, όπως περίπου οι αρχαίοι θύρσοι των διονυσιακών εορτών και φανούς πολυχρώμους ή εσωτερικώς φωτιζόμενα ομοιώματα πλοίων, με άνοιγμα απομιμούμενον αστέρα, από όπου μόνον χύνεται το φως κ.λ.π..[...]

Φαίνεται πάντως ότι η συνήθεια υφίστατο και προ της βυζαντινής εποχής, και ίσως είχε συνδυασθή η χαρά για την γέννησιν του Σωτήρος, η οποία προ του 4ου αιώνος επανηγυρίζετο την 1ην του έτους, με τας ελπίδας και τας ευχάς του νέου έτους, τας οποίας συνήθιζον οι Ρωμαίοι, και με τον τρόπον του εορτασμού, που ήτο αρχαίος ελληνικός.[...]"

Και μιας και αναφέραμε την αρχαία Ειρεσιώνη, ας κλείσω με το τραγούδι της που μας διασώζει ο Πλούταρχος ("Βίοι Παράλληλοι, Θησεύς 22"):

Δηλαδή (σε απόδοση Ανδρέου Πουρνάρα):

(*Οι φωτογραφίες από τα βιβλία του Γ.Μέγα "Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας" και του Δ.Λουκάτου "Χριστουγεννιάτικα και των εορτών") 

πηγή-firiki.pblogs.gr

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ, ΕΔΩ:

-http://firiki.pblogs.gr/tags/eiresioni-gr.html

-http://agrinioreport.com/%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%B5%CF%83%CE%B9%CF%8E%CE%BD%CE%B7-%CF%84%CE%BF-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85/

-http://firiki.pblogs.gr/tags/kalanta-gr.html

-http://www.xrysalogia.gr/eiresioni.html

-http://vouliakis.gr/index.php?

option=com_content&view=article&id=86:carols&catid=38:xphsi&Itemid=64

-http://www.musicheaven.gr/html/modules.php?name=News&file=article&id=764

-http://kostasvakouftsis.blogspot.gr/2013/12/eiresione-christmas-tree-of-ancient.html

-http://ferolvios.blogspot.com/2013/12/blog-post_20.html

Διαβάστε περισσότερα... »

Το Χριστουγεννιάτικο δένδρο, το καραβάκι και ο Σείριος

Το χριστουγεννιάτικο δένδρο και το καραβάκι.

από το βιβλίο της Θ. Χορτιάτη Τα δένδρα μας,

ζωγραφιά του Τζώρτζη Παρμενίδη.

Σχεδόν κανείς δεν συνδέει πια με τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά τα χειμερινό ηλιοστάσιο στις 21 Δεκεμβρίου και τις θρησκευτικές εορτές με τις θέσεις των αστέρων στον ουρανό.
Κι όμως, με βάση τους αστέρες, τις περιφορές και τις θέσεις τους, ορίζεται το ημερολόγιο και αυτός ο ίδιος ο άχρονος "χρόνος"! 

Είναι ο χορός των άστρων, ρυθμός και κίνηση, που ορίζει τη ζωή μας!

Οι αστέρες είναι ένα άλλο είδος 'θεών' και αντιστοιχούν (δεν είναι) στις ιδιότητες του ΕΝΟΣ Θεού που υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει!

Εάν δεν μελετήσουμε τας γραφάς, δεν θα κατανοήσουμε ποτέ πλέρια τα λόγια του γλυκού Χριστού!

Οι πανάρχαιοι Ολυμπιακοί αγώνες τελούνταν αρχικά κάθε οκτώ χρόνια (εννιατερηρίς ή οκταετηρίς είχε 100 -1 = 99 μήνες) και αργότερα κάθε τέσσερα χρόνια (τέσσερα χρόνια με 50 μήνες και τέσσερα με 49 εναλλάξ). Όμως από 365 ημ. x 4 έτη = 1460 ημέρες αποτελείται η Σωθιακή περίοδος. 

Σώθις είναι η ελληνική απόδοση του αιγυπτιακού ονόματος Σεπτ, που σημαίνει εγκυμοσύνη ή το κυείν, δηλαδή, Σεπτ - Σώθις - Σείριος Κύνας.

Πρόκειται για την ονομασία του άστρου του Κυνός το οποίο είναι αφιερωμένο στην Άνθεια -Αθηνά -Ίσιδα (οίδα =γνωρίζω). Κάθε τέσσερα χρόνια η Εώα Επιτολή Σειρίου (σύγχρονη ανατολή του ήλιου Σείριου με τον ήλιο του ηλιακού μας συστήματος) συμπίπτει και με την έναρξη της πλημμύρας του Νείλου (ν/50 + ε/5 + ι/10 + λ/30 + ο/70 + ς/200 = 365).

Χωρίς να μπούμε σε άλλες λεπτομέρειες γίνεται φανερή η σχέση της μεγάλης Πανελλήνιας εορτής με τον αστερισμό του Μεγάλου Κυνός!

Το θέμα με τα ημερολόγια δεν είναι απλό και δεν έχει λυθεί διότι αφ' ενός ως ήλιο υπολόγιζαν, τουλάχιστον μέχρι τώρα, μόνο τον ήλιο του ηλιακού μας συστήματος και αφ' ετέρου όλα κινούνται.
Λέγεται, λοιπόν, ότι τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια, την πρώτη πανσέληνο μετά το θερινό ηλιοστάσιο -21 Ιουνίου ή την πρώτη πανσέληνο μετά την ηλιακή ανατολή του Σειρίου που ακολουθεί; 

Ο Σείριος ανατέλλει μετά από 70 μέρες που δεν φαίνεται, κάποτε στις 20 Ιουλίου του Προφ. Ηλία! 400 χρόνια πριν η ανατολή του συνέπιπτε με την είσοδο του ήλιου στον αστερισμό του Λέοντα.

Το μεσουράνημα του τα μεσάνυχτα εορταζόταν στο μεγάλο ναό της Δήμητρας στην Ελευσίνα, ίσως την ημέρα των Ελευσινίων Μυστηρίων!

Στις ίδιες ημερομηνίες γιόρταζαν στην Αθήνα τα Μικρά Παναθήναια (11 Εκατομβαιώνα) ενώ τα Μεγάλα γιόρταζαν στις 28 Εκαταμβαιώνα (13 Αυγούστου/15 Δεκαπενταύγουστος).
Το έτος άρχιζε με το θερινό ηλιοστάσιο, αργότερα, για άγνωστο μέχρι σήμερα λόγο, έκανε αρχή με το χειμερινό ηλιοστάσιο. Όπως και να 'χει συνδέεται με τις τροπές του ήλιου μας και ο ήλιος μας με τον Υπερίωνα Σείριο Κύνα!

Ο Παρθενών, στον οποίο οδηγούνταν η μεγάλη πομπή με το τροχοφόρο πλοίο, είναι προσανατολισμένος στις Πλειάδες του Ταύρου, των οποίων η lucida Αλκυόνη ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο μας κάθε 52 χρόνια και μεσουρανεί στις 31 Δεκεμβρίου. Τον Ταύρο ακολουθούν στον ουρανό ο κυνηγός Κέφαλος Ωρίων με το Μικρό και το Μεγάλο Κύνα, ενώ "Μέγα Έτος των Πλειάδων" ονομάζεται ο "μεγάλος ενιαυτός", ο κύκλος των 26000 χρόνων, που κλείνει το 2012 για ν΄ αρχίσει ένας νέος.

Και στις γιορτές των Δελφών γινόταν περιφορά ενός πλοίου, που έμοιαζε με μισοφέγγαρο κι ονομαζόταν Ομφαλός ή Αργώ.

ΝΑΥΣ: με πλοίο έρχεται ο Διόνυσος, αυτός που θεωρείται "ξένος" διότι έρχεται απ' έξω, από τον Ωκεανό-Σύμπαν σαν σπίθα από αστρική ουσία! Είναι ο θεός της υγρής φύσης (οίνος-αίμα, οινόπνευμα). Ο Διόνυσος είναι η ψυχή του Απόλλωνα-πνεύμα. Η επιφάνεια του Απόλλωνα-δελφίνι γίνεται πάνω στο πλοίο που φέρνει τους ιερείς του στους Δελφούς.

Το πέρασμα στον Άλλο κόσμο γίνεται με βάρκα/πλεούμενο, αλλά κι από εκεί ερχόμαστε με πλοίο (όπως τα πλοία Φαιάκων). Οι λέξεις νέκυς (πληθ. πνεύματα πεθαμένων) και νεκρός χρησιμοποιούνται για τον πεθαμένο. Νεκυώτατος, νεώτατος σημαίνει και νέος από το νείον. Νείος, από το ναυς -νηός, ναός. Νεκρός, νέος και ναυς έχουν την ίδια ρίζα, την ίδια ουσία.
Ο νέος ταξιδεύει όπως η ναυς, όμοια ταξιδεύει κι ο νεκρός!

Η πράσινη Ροδιά και η κόκκινη Μηλιά

και η Μέδουσα (Αθηνά-Άρτεμις).

Π. Τέτσης, από το βιβλίο

του Θ. Βελλουδίου

Αερικά-Ξωτικά και

Καλικάντζαροι.

Ο αστερισμός του Μεγάλου Κυνός παλαιότερα ονομαζόταν αστερισμός του Άστρου του Τόξου και μέρος αποτελούσαν και άστρα της Αργούς μαζί με το περίφημο "πηδάλιο", τον Κάνωπο.


Έτσι η ΝΑΥΣ της αρχής του έτους είναι η Αργώ που ξεκινά ένα νέο ταξίδι στον ουρανό!

Και αυτό το πλοίο έχει ιστίο τον κορμό (αιώνιο κάθετο) του ΔΕΝΔΡΟΥ της ΖΩΗΣ!


Από αρχαιότατη εποχή στις εορτές Αλώα -Ανθεστήρια και Αιώρα τα παιδάκια κρατούσαν ομοίωμα καραβιού που συμβολίζει τον ερχομό του Διονύσου και άλλοτε κλαριά δένδρου.

Τ'  Αλώα γιόρταζαν τον Ποσειδεώνα (Δεκέμβριο -Ιανουάριο), ενώ σήμερα δεν γνωρίζουμε τι γιορτή ήταν ακριβώς. Είναι πολύ πιθανόν να πρόκειται για γιορτή της ιερής ελαίας, αφιερωμένης στην Αθηνά. Άλως σημαίνει τόπος κυκλικός, δίσκος, ιερό αλώνι. Ιερό αλώνι ήταν και η βάση που έτριβαν τις ελιές. Όμως άλως σημαίνει και φωτεινή ανταύγεια, φωτοστέφανο, πρόκειται για το βιοπλασματικό ή αιθεριακό ενεργειακό πεδίο που περιβάλλει και διαπερνά το ανθρώπινο σώμα. 

Την εποχή που γιόρταζαν τ' Αλώα ανατέλλει ο αστερισμός του Λέοντα, ο πέμπτος (5/Ε) κατά σειρά του ζωδιακού, ο οποίος θεωρείται κατοικία του ήλιου (domicilium solis) και μοιράζεται με τον Μεγάλο Κύνα και την Παρθένο τα κυνικά καύματα (καλοκαιρινή ζέστη), όταν ο ήλιος μπαίνει στον αστερισμό του Λέοντα.

Μουσείο Ελευσίνας, αιθ. V, αρ.5275

Τη θέση αυτής της μεγάλης γιορτής φαίνεται ότι αργότερα πήραν τ' Ανθεστήρια (Άνθεια, Άνθηα, Αθηνά και Ανθεύς ο Διόνυσος, Άνθεια είναι επίσης επίθετο της Δήμητρας που είναι και Αφροδίτη). Δεν πρόκειται για μία απλή γιορτή των λουλουδιών αλλά για μεγάλη γιορτή των καρπών και των καρπών -ανθρώπων. Απόδειξη η τρίτη μέρα της γιορτής που ονομαζόταν "του Ερμού" και αντιστοιχούσε στη δική μας μέρα των ψυχών.
Με αυτή συνδέεται και η γιορτή της Αιώρας, η χρυσή κούνια στον ουρανό!

ΜΥΘΟΣ

Στο σπίτι του Ικάριου στην Αττική, εμφανίσθηκε ο Διόνυσος, άγνωστος επισκέπτης. Ο Ικάριος τον καλοδέχθηκε κι έστειλε την θυγατέρα του Εριγόνη να φέρει από τη γίδα (αιξ) γάλα. Όσο εκείνη έλειπε ο Διόνυσος αποκάλυψε στον οικοδεσπότη του τον οίνο, για τον οποίο δεν γνώριζε κανείς τίποτα μέχρι τότε, και τον έβαλε να του υποσχεθεί ότι θα τον έκανε γνωστό.

Ο Ικάριος τηρώντας την υπόσχεση του άρχισε να περιπλανάται στην Αττική, μέχρι που τον σκότωσαν κάποιοι βοσκοί. Νόμισαν ότι θα τους δηλητηρίαζε με το κρασί και θα τους έκλεβε τα κοπάδια. Άδικα περίμενε η Εριγόνη την επιστροφή του πατέρα της. Ένα πρωί την ξύπνησε το γαύγισμα της σκύλας της Μάιρας. Η σκύλα την οδήγησε σ' ένα πηγάδι, όπου είχαν πετάξει τον πατέρα της. Αφού τον έθαψε όπως έπρεπε η κόρη κρεμάστηκε στα κλαριά του δένδρου που βρισκόταν πάνω από το πηγάδι. Πιστό σκυλί η Μάιρα έμεινε εκεί να τους φυλάσσει, ώσπου έγινε τ' ουρανού το πιο λαμπρό αστέρι.

Τα ηλιοστάσια βρίσκονται στα άκρα της τροχιάς του ήλιου, όταν φτάσει σ' αυτά ο ήλιος σαν αιώρα αναστρέφει την κίνηση του. Η Εριγόνη είναι η αρχή, το υπόδειγμα είναι χρυσή αιώρα στον ουρανό.

Μετά το θάνατο των τριών στην Αττική έπεσε επιδημία (μανία) αυτοκτονιών και στην Αθήνα χωρίς προφανή λόγο, οι κοπέλες κρεμιόντουσαν από τα δένδρα. Τότε το μαντείο των Δελφών όρισε να καθιερωθεί η γιορτή της Αιώρας (κούνια). Έτσι έγινε συνήθεια να κρεμούν στα δένδρα μάσκες και κούκλες.
Εδώ, λοιπόν, βρίσκεται η αρχή του εθίμου του Χριστουγεννιάτικου ΔΕΝΔΡΟΥ και των στολιδιών που πάνω του κρεμάμε.

Γ. Τσαρούχης, από το βιβλίο

του Θ. Βελλουδίου (ό.π.).

Οι βοσκοί για να σωθούν κατέφυγαν στην Κέα κι έγιναν η αιτία των κυνικών καυμάτων! Οι σαράντα πιο ζεστές μέρες του χρόνου, που αρχίζουν με την ανατολή του Σείριου Κύνα, όταν ο ήλιος μπαίνει στον αστερισμό του Λέοντα.

Η σκύλα Μάιρα (μαρμαίρω σημαίνει ακτινοβολώ, λάμπω, τρεμοσβήνω, πάλλομαι) δεν είναι παρά το πιο λαμπρό αστέρι τ' ουρανού, ο Σείριος ο οποίος αντιστοιχεί στον Απόλλωνα, ενώ όλος ο αστερισμός είναι αφιερωμένος στην Αθηνά. Η Εριγόνη τελικά μεταμορφώθηκε στον αστερισμό της Παρθένου που φέρει το στάχυ.

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΣΕ ΟΛΟΥΣ.

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΕΘΝΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

πηγή-conspiracyfeeds

Διαβάστε περισσότερα... »

Η ιστορία του Χριστουγεννιάτικου δέντρου

Οράτε κι εδώ

Το δένδρο των Χριστουγέννων ή χριστουγεννιάτικο δένδρο απoτελεί σήμερα ένα διεθνές χριστουγεννιάτικο έθιμο. Ως Χριστουγεννιάτικο σύμβολο - έθιμο φέρεται από τον 8ο αιώνα, όταν ο Άγιος Βονιφάτιος θέλησε περί το 750 να εξαλείψει την μέχρι τότε αποδιδόμενη ιερότητα των "ειδωλολατρών" στην βελανιδιά αντικαθιστώντας την με το έλατο δηλαδή το δένδρο των Χριστουγέννων.

Ο στολισμός του δένδρου είναι καθαρά συμβολικός της ευτυχίας των ανθρώπων και της φύσεως με τη Γέννηση του Θεανθρώπου. Σύμφωνα με ερευνητές του αντικειμένου, το πρώτο στολισμένο δένδρο εμφανίστηκε στη Γερμανία το 1539 και τα πρώτα στολίδια ήταν συσκευασμένα φαγητά ή είδη ρουχισμού ή άλλα χρήσιμα είδη, που στο πέρασμα των χρόνων και με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου εξελίχθηκαν μόνο σε διακοσμητικά αντικείμενα. Κατά την παράδοση ο πρώτος που στόλισε δέντρο ήταν ο Μαρτίνος Λούθηρος.

Στην Ελλάδα το έθιμο αυτό του έλατου ως χριστουγεννιάτικη διακόσμηση ήρθε για πρώτη φορά με τον Βαυαρό Βασιλιά Όθωνα το 1833, που σημαίνει ότι είχε ήδη καθιερωθεί ως έθιμο στους βασιλικούς οίκους της Βόρειας Ευρώπης. Αρχικά στολίστηκε στα ανάκτορα του Ναυπλίουκαι εν συνεχεία στην Αθήνα, όπου οι κάτοικοι έκαναν ουρές για να το θαυμάσουν. Σημειώνεται ότι στη Γαλλία ως έθιμο εισήχθηκε αρκετά χρόνια μετά απ΄ ότι στην Ελλάδα από την Κόμισσα της Ορλεάνης.

Τα χριστουγεννιάτικα δένδρα μπορεί να είναι είτε φυσικά, κυρίως έλατα, είτε τεχνητά των οποίων η παραγωγή είναι σημαντική. Οι δε βιοτεχνίες παραγωγής χριστουγεννιάτικων στολιδιών είναι επίσης πολύ σημαντικές. Η υλοτομία των φυσικών δένδρων για τις ανάγκες του εθίμου γίνεται πάντα από συγκεκριμένα δενδρόφυτα μέρη και μετά από σχετική άδεια του κατά τόπο αρμόδιου Δασαρχείου.

Τα σημαντικότερα χριστουγεννιάτικα δένδρα στον κόσμο είναι αυτά που στολίζονται στο Μπάκιγχαμ Πάλας στο Λονδίνο και στον Λευκό Οίκοστις ΗΠΑ. Σημειώνεται ότι σήμερα για λόγους εμπορίου τέτοια δένδρα, κατά την περίοδο των εορτών των Χριστουγέννων στολίζονται και σε χώρες μη χριστιανικές.

Το ακριβότερο χριστουγεννιάτικο δένδρο σήμερα (2010) στον κόσμο είναι αυτό που φέρεται στο ξενοδοχείο Εμιρέιτς Παλάς στο Αμπου Ντάμπι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπου όλα τα στολίδια του είναι πραγματικά πανάκριβα κοσμήματα με πολύτιμες πέτρες πάνω τους που διατίθενται προς πώληση, η συνολική αξία των οποίων φθάνει τα 11 εκατομμύρια δολάρια.
Αντίστοιχο καθαρά ελληνικό παραδοσιακό έθιμο αποτελεί το στολισμένο καραβάκι.

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι το πιο διαδεδομένο έθιμο σε όλο τον κόσμο και ο στολισμός του ταυτίζεται με το πνεύμα των ημερών. Από την αρχαιότητα υπήρχε σε όλες τις θρησκείες η παράδοση να στολίζονται δέντρα ή κομμάτια δέντρων.

πηγή-el.wikipedia.org

Η λατρεία των δέντρων

Οι πρόγονοι του Χριστουγεννιάτικου δέντρου μπορούν να αναζητηθούν στα ειδωλολατρικά έθιμα της λατρείας των δέντρων. Οι Βίκινγκς χρησιμοποιούσαν το δέντρο στις τελετές τους ως σύμβολο αναγέννησης που σηματοδοτούσε το τέλος του χειμώνα και τον ερχομό της άνοιξης και της αναγέννησης της μητέρας Φύσης.

Στην Αγγλία, όπως και στην Γαλλία, οι Δρυίδες στόλιζαν βελανιδιές με φρούτα και κεριά προς τιμήν των Θεών τους. Οι Αιγύπτιοι, οι Κινέζοι και οι Εβραίοι έφτιαχναν γιρλάντες και στεφάνια από αειθαλή δέντρα ως σύμβολα της αιώνιας ζωής.

Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, οι χριστουγεννιάτικες παραδόσεις είναι ένα μίγμα της λατρείας του Σατούρνο και άλλων δοξασιών που αναμείχθηκαν με τις χριστιανικές. Υπάρχουν μαρτυρίες από το 336 μ.Χ ότι στις 25 Δεκεμβρίου στην Ρώμη γιορτάζονταν τα Σατουρνάλια προς τιμήν του θεού Σατούρνο και οι ρωμαίοι στόλιζαν διάφορα δέντρα με στολίδια όπως καρύδια ή άλλα φαγώσιμα. Οι ερευνητές πιστεύουν πως τα Σατουρνάλια είναι ο πρόδρομος των Χριστουγέννων. Τον 4ο μ.Χ αιώνα καθιερώθηκε η 25η Δεκεμβρίου ως η ημέρα της γέννησης του Χριστού.

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο ως σύμβολο
Ο Άγγλος ιερομόναχος Άγιος Βονιφάτιος ήταν αυτός που καθιέρωσε το Χριστουγεννιάτικο δέντρο ως σύμβολο τον 8ο αιώνα μ.Χ. Σύμφωνα με την παράδοση για να εξαλείψει την ιερότητα που απέδιδαν οι ειδωλολάτρες στη δρυ, έβαλε στη θέση του το έλατο σαν σύμβολο χριστιανικό και ειδικότερα σαν σύμβολο των Χριστουγέννων.

Η παράδοση θέλει το ιδρυτή του Προτεσταντισμού Μαρτίνο Λούθηρο να είναι αυτός ο οποίος καθιέρωσε το στόλισμα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου ενώ το 1882 στην Νέα Υόρκη στολίστηκε το πρώτο ηλεκτρικά φωτισμένο Χριστουγεννιάτικο δέντρο από ένα συνάδελφο του Τόμας Έντισον.

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Ελλάδα
Το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου δέντρου το έφεραν στην χώρα μας οι Βαυαροί και στην Ελλάδα για πρώτη φορά στολίστηκε δέντρο στα Ανάκτορα του Όθωνα το 1833.

πηγή-piperies.gr

Το δένδρο των Χριστουγέννων

Αποτελεί παλαιοχριστιανική παράδοση η παρουσία των φωτοφόρων παραδεισιακών δένδρων, δηλαδή δένδρων στον χώρο του Ιερού Βήματος το οποίο συμβολίζει τον παράδεισο. Ήδη τον 6ο αιώνα ο Ρωμανός ο μελωδός στο περίφημο Κοντάκιό του «Η Παρθένος σήμερον» προτρέπει τους πιστούς: «δεύτε λάβωμεν τα του παραδείσου εντός του σπηλαίου». (Δηλαδή ελάτε να πάρουμε μέσα από το σπήλαιο της Βηθλεέμ ό,τι ανήκει στον παράδεισο). Αλλά μέσα στο σπήλαιο, τον παράδεισο ορίζει το «ξύλον της ζωής» που είναι ο Χριστός. 

Έτσι ερχόμαστε στη σύνδεση του «ξύλου (=δένδρου) της ζωής» με την λατρεία και την όλη πανήγυρη των Χριστουγέννων. Πράγματι σε ένα προεόρτιο τροπάριο που αρχίζει με την λειτουργική προτροπή: «Ετοιμάζου Βηθλεέμ, ήνοικται πάσιν η Εδέμ», παρέχεται η βεβαίωση: «ότι το ξύλον της ζωής εν τω σπηλαίω εξήνθησεν εκ της Παρθένου» και ότι «παράδεισος (και γαρ) η εκείνης γαστήρ ... εν ω το θείον φυτόν ...» (φυσικά ο Χριστός). 

Αλλά και μια Καταβασία των Χριστουγέννων, Κοσμά του μελωδού (ωδή δ΄, ειρμός) εμφανίζει τον Χριστό ως «... άνθος (το οποίο) εκ της Παρθένου ανεβλάστησεν». Βλέπουμε λοιπόν ότι παλαιότατα τα Χριστούγεννα συνδέονται με το δένδρο – σύμβολο του Χριστού, αφού αυτός είναι το δένδρο που «εν τω σπηλαίω εξήνθησεν εκ της Παρθένου». 

Αλλά και το πρώτο ιδιόμελο του Μεγάλου Εσπερινού της 25ης Δεκεμβρίου βεβαιώνει ότι, με την Γέννηση του Χριστού «και τα Χερουβείμ παραχωρεί του ξύλου της ζωής». Σύνδεση λοιπόν και εδώ των Χριστουγέννων με το δένδρο – ως ξύλο της ζωής (=με τον Χριστό). (Ως εκ περισσού σημειώνουμε ακόμη ότι και στην απεικόνιση της «Ρίζας του Ιεσσαί» συναντούμε, ως παραλλαγή, την παράσταση της Γέννησης του Χριστού στην κορυφή του γενεαλογικού δένδρου).

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στην εικονογραφία της Γεννήσεως συναντούμε, καμιά φορά, πλάι στην Θεοτόκο με το θείο Βρέφος και ένα δένδρο.

Αλλά με τον Χριστό και την Γέννησή Του συνδέουν το δένδρο και ορισμένα παλαιά κάλανδα. Εδώ έχουμε όχι την λόγια αλλά την λαϊκή πίστη στο γεγονός, όχι στίχους της θεολογίας των μελωδών, ή συμβολισμούς της εικονογραφίας, αλλά της βιωματικής των απλών ορθοδόξων. Τα κάλανδα αυτά ακούονταν στην Καππαδοκία και στην Κρήτη, αλλά και στους Αγίους Τόπους: «κει που γεννήθηκε ο Χριστός, χρυσό δενδρίν εβγήκε...».

Τι φυσικότερον λοιπόν, ύστερα από αυτό, να συνδέσει η Ορθόδοξη Ανατολή το δένδρο με τα Χριστούγεννα; Μετά την εικονογραφία έρχεται και η λαική ποίηση, με το βίωμα της, να υποδείξει το ίδιο πράγμα.

Θεωρώ πολύ πιθανόν ότι από την ορθόδοξη παράδοση – σε συσχέτιση με τα πάρα πάνω – κατάγεται και η χρήση από τους Δυτικούς του όρου «Παράδεισος» (Paradeis) στο τελετουργικό μεσαιωνικό «μυστήριο της Γεννήσεως», όρου του οποίου τον απόηχο βεβαιωνόμαστε μέχρι τα τελευταία χρόνια (περιοχή των Άλπεων). Ειδικώς όμως στη νότια Γερμανία και σήμερα ονομάζεται «παράδεισος» το διακοσμημένο με φώτα κ.λ.π. δένδρο. 

Αλλά και κάτι επί πλέον. Στη Δύση τονίστηκε ο θρύλος ο οποίος συνέδεσε το «ξύλο της ζωής» της Παλαιάς Διαθήκης (Γεν. 2,1) με το ξύλο από το οποίο κατασκεύασαν τον Σταυρό του Ιησού. Έτσι έδωσαν μάλιστα και λειτουργικό, ευχαριστιακό χαρακτήρα στο χριστουγεννιάτικο δένδρο. Αυτό αποδεικνύεται και από τις όστιες (oblaten) που κρεμούσαν στη Δύση στο δένδρο, και οι οποίες αργότερα (όταν το δένδρο έγινε πανηγυρικό, διακοσμητικό στοιχείο των Χριστουγέννων) αντικαταστάθηκαν με μικρά αρτοποιητικά προϊόντα και, τέλος, με γλυκίσματα, είδος μπισκότων (τα λεγόμενα γερμ. spekulazius). 

Ενδιαφέρον είναι να σημειωθεί εδώ ότι αυτά υπενθυμίζουν τα αρχαία «πέμματα» από γλυκιά ζύμη (ανάλογα με τα σημερινά παξιμαδάκια) τα οποία οι αρχαίοι έλληνες πρόσφεραν στους βωμούς των θεών, όπως αναφέρουν, π.χ. ο Πλάτων και ο Παυσανίας. Άρα αυτή η αρχαία παράδοση επεβίωσε στα παρόμοια «πλακούντια» που κρεμούν στην Δύση πολλές φορές ακόμη σήμερα στα χριστουγεννιάτικα δένδρα. Αλλά το νόημα του Πάθους οι δυτικοί έδωκαν και σε καρπούς που κρεμούσαν στο δένδρο, κυρίως στα μήλα. 

Οι καρποί οδηγούσαν στο ξύλο του Σταυρού, που ως πολύτιμο καρπό δέχτηκε και προσφέρει τον «επ’ αυτού προσπαγέντα» Σωτήρα. Ευνόητο ότι και τα μήλα και τα παρόμοια, με την παρόδο του χρόνου, έχασαν την αρχική σημασία τους και έγιναν οι χρυσομένες κουκουνάρες ή τα καρύδια και, τέλος, τα σημερινά γυάλινα ή πλαστικά σφαιροειδή πολύχρωμα που διακοσμούν το σχετικό δένδρο.

Πρέπει όμως εδώ να σημειώσουμε και μία άλλη αντιμετώπισή του. Την αρνητική. Δηλαδή, παρά την ορθή θεώρησή του ως συμβόλου (του Χριστού) από τους Χριστιανούς, από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια ακούσθηκαν φωνές εναντίον της λατρευτικής προσέγγισης κάθε ιερού δένδρου. Έτσι αρνητική στάση τηρούν εκκλησιαστικοί παράγοντες Ανατολής και Δύσης, επειδή φαίνεται η παληά παράδοση της γενικότερης δενδρολατρίας είχε οδηγήσει στην δεισιδαιμονική εκτίμηση των ιερών δένδρων. Παληές δοξασίες στην Ανατολή και στην Δύση, ήθελαν ορισμένα δένδρα ως ενδιαιτήματα θεών και οι ρίζες αυτών των αντιλήψεων έμεινα και στα χριστιανικά χρόνια. 

Έτσι, οι λιγότερο εδραιωμένοι στην χριστιανική πίστη και στερημένοι σε πνευματική καλλιέργεια από τον λαό, εξακολουθούσαν να τα βλέπουν ως κατοικητήρια πνευμάτων (που έπρεπε να τα εξευμενίσουν) ή ως φορείς επιβλαβούς μαγείας που έπρεπε να την εξουδετερώσουν. Γι’ αυτό π.χ. ο Ιουστίνος (2ος αι. μ.Χ.) στην «Απολογία» του αντιπαραβάλλει αυτούς που πιστεύουν στον Χριστό προς τους «δένδρα σεβομένους». 

Κυρίως ο διάκοσμος των δένδρων θεωρήθηκε ύποπτος από μέρους της Εκκλησίας επειδή πιστεύθηκε ότι δεν αφορά απλώς στην χαρμόσυνη εμφάνιση του δένδρου, αλλά ότι αναφέρεται στο περιεχόμενό του, στον θεό ή στον δαίμονα που κρύβεται μέσα του... Γι’ αυτό τον λόγο και ο Θεοδοσιανός Κώδικας απαγόρευε την διακόσμηση αυτών των δένδρων με ταινίες και στέμματα, ενώ συγγραφείς στη Δύση θεωρούσαν ειδωλολατρικό το άναμμα κεριών κοντά στο δένδρο ή προσκολλημένων στα κλαδιά του. 

Αλλά και ο πάπας Γρηγόριος ο μέγας (ο λεγόμενος Διάλογος) τον 6ο αι. απαγόρευε τις σχετικές εκδηλώσεις ως ειδωλολατρικές. Παρά ταύτα όμως, το γνήσιο νόημα του δένδρου ως συμβόλου του Χριστού (δένδρου ζωής) ήταν ισχυρότερο και, με την όλη ευχάριστη ατμόσφαιρα που δημιουργεί (χρωματίζοντας και αισθητικά την λαμπρότητα των χριστουγεννιάτικων εορτών) και, ασφαλώς, με την σύν τω χρόνω διαφώτιση των λαών, επεβλήθηκε και επεκράτησε.

Από όλα τα δένδρα που ευδοκιμούν σε ποικιλίες στα μεγάλα δάση του βορρά ξεχώρισαν το έλατο (ελάτη). Πρόκειται γιά το είδος του κτενοειδούς ελάτου (Abias pectinata) με το αργυρόγκριζο ή σκούρο γκριζοπράσινο φύλλωμα που είναι ιθαγενές στην Ευρώπη και μάλιστα στις Άλπεις. Αιωνόβιο αυτό το δένδρο, με τον κορμό του ίσιο, και με μεγάλο ύψος, πράσινο το καλοκαίρι και τον χειμώνα, έγινε το κατάλληλο εορταστικό δένδρο της Πρωτοχρονιάς. 

Οι ιδιότητές του, όπως π.χ. του αλύγιστου κορμού του που μεγαλοπρεπώς υπερέχει, της σταθερής του αντίστασης στις καιρικές συνθήκες και της αμετάβλητης όψης του, έγιναν σύμβολα που διδάσκουν το θάρρος και την υψηλοφροσύνη, αλλά και που εμπνέουν στον καθ’ ένα την ελπίδα γιά κάτι καλύτερο στην νέα περίοδο του έτους το οποίο αρχίζει. Τί ωραιότερο λοιπόν από το να φέρνουν το έλατο στα σπίτια, να το διακοσμούν και να το λαμπροφωτίζουν και, ενθουσιασμένοι, να τραγουδούν τις «διδακτικές» του ιδιότητες; Έτσι γύρω στα μέσα του 16ου αιώνος ακούστηκε στη Γερμανία το τραγούδι του: «Ώ έλατο, ώ έλατο» (O Tannenbaum...) που φέρεται στο όνομα του Ernst Anschutz, αν και ο θρύλος επίμονα το θεωρεί σύνθεση των ιπποτών.

Γίνεται φανερό από τους στίχους του, ότι το ποίημα δεν έχει καμμία σχέση με τα Χριστούγεννα, ούτε περιέχει κανένα υπαινιγμό γιά την μεγάλη εορτή. Επειδή όμως έγινε αντιληπτό στον πολύ κόσμο διατηρήθηκε και στις αρχές του 17ου αι. το δένδρο απέβαλε την παληά του σημασία και έγινε «Χριστουγεννιάτικο» (Christbaum). Ακολούθως μεταφράστηκε στις ευρωπαϊκές γλώσσες και ακούεται ευχάριστα κατά την περίοδο των Χριστουγέννων.

Πρέπει εδώ να προσθέσουμε ότι επειδή στην αρχική διάδοση του δένδρου συνέβαλαν οι Προτεστάντες, οι οποίοι το πανηγύριζαν την παραμονή του Νέου Έτους, γι’ αυτό στην αρχή έγινε γνωστό ως δένδρο της Πρωτοχρονιάς. Μάλιστα έγινε και ελληνικό τραγούδι (άσχετο βέβαια με το Tannenbaum) που πρόβαλε και εξυμνούσε τον διάκοσμό του ως σύμβολο της «καλής χρονιάς». Όπως βλέπουμε και στο τραγούδι αυτό, ούτε υπαινιγμός δεν γίνεται για Χριστούγεννα, και ο λόγος ότι το δένδρο μας ήρθε ως πρωτοχρονιάτικο. 

Αλλά επειδή στο μεταξύ, στην Ευρώπη, και μάλιστα στον Καθολικό κόσμο, έγινε πιά χριστουγεννιάτικο (arbre de Noel, Christbaum, Christmas-tree) και με αυτή την έννοια διακοσμεί τα σπίτια, τα καταστήματα και τις Εκκλησίες κατά την περίοδο των Χριστουγέννων, και επειδή συνδέθηκε και με την φάτνη της Βηθλεέμ (υποσυνείδητη διατήρηση της παράδοσης του δεσμού αυτών των δύο), γι’ αυτό επεβλήθηκε και στη χώρα μας με αυτή την έννοια και χρήση, για όλη την χριστουγεννιάτικη περίοδο.

Σε μας όμως – πρέπει πια να δεχτούμε – έφθασε συναποκομίζοντας παλαιές αναμνήσεις, βιώματα αρχαίων και βυζαντινών χρόνων. Δεν ήλθε άγνωστο σε άγνωστους, ξένο σε ξένους, αλλά επανήλθε στον Ορθόδοξο χώρο μας όπου, πριν από αιώνες εξυμνήθη ως σύμβολο του Χριστού και του παραδεισιακού κόσμου, -της «Εδέμ ήν Βηθλεέμ ήνοιξε» με την Γέννηση του Χριστού, όπως θυμίζει ο Ρωμανός (Κοντάκιο). Και γιά να μή ξεχαστεί η καταγωγή του και η σχέση του με την Ορθοδοξία.

του Κωνσταντίνου Δ. Καλοκύρη

πηγή-www.saint.gr

Διαβάστε περισσότερα... »