Μύθοι και θρύλοι για την Πανσέληνο

της Ηρώς Κουνάδη 

Για τους ρομαντικούς, η αποψινή Πανσέληνος είναι η τέλεια αφορμή για βραδινή βόλτα κατά προτίμηση κάπου με θέα –στα τειχάκια του Λυκαβηττού κάθε βράδυ με Πανσέληνο γίνεται λαϊκό προσκύνημα. 

Για όσους πιστεύουν στην αστρική επιρροή στις ζωές μας, είναι μια καλή αφορμή να κλειδωθούν στο σπίτι και να μη μιλήσουν σε άνθρωπο, για να αποφύγουν τα χειρότερα –εκείνα που μπορεί να μας προκαλέσει η κακή ψυχολογία που μας χαρίζει απλόχερα κάθε Πανσέληνος. 

Εμείς, πάλι, αποφασίσαμε να αποτίσουμε τον δέοντα φόρο τιμής στην Πανσέληνο του Σεπτεμβρίου, συγκεντρώνοντας μύθους, θρύλους και λαϊκές δοξασίες απ’ όλο τον κόσμο. Και διαπιστώσαμε ότι κάθε λαός που κοίταξε την Πανσέληνο από τις απαρχές της ανθρωπότητας μέχρι σήμερα εμπνεύστηκε και από έναν μύθο για έναν ερωτευμένο θεό. 

5 ιστορίες από τις μυθολογίες του κόσμου 

Σε πολλές μυθολογίες της Ανατολικής Ασίας, αλλά και των Αζτέκων, στο φεγγάρι κατοικεί ένα… κουνέλι, το οποίο φαίνεται και με γυμνό μάτι επάνω στην Πανσέληνο (φωτό, αριστερά). Το μυστήριο τετράγωνο σχήμα δίπλα του είναι ένα γουδί, το περιεχόμενο του οποίου διαφέρει από κουλτούρα σε κουλτούρα. 

Για τους Κινέζους, το κουνέλι είναι ο σύντροφος της θεάς του φεγγαριού, Chang'e, για την οποία φτιάχνει στο γουδί του το ελιξήριο της ζωής. Στην ιαπωνική και την κορεάτικη εκδοχή, πάλι, το φεγγαροκούνελο χτυπά στο γουδί του τα συστατικά για το κέικ ρυζιού που φτιάχνει. Ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για την ιστορία έχει η Wikipedia, εδώ. 

Μια που αναφερθήκαμε στη θεά Chang'e, να προσθέσουμε εδώ ότι εκείνη και άλλες θεές του φεγγαριού (όπως η θεά των Ίνκας Quilla) λατρεύονταν και ως θεές της γονιμότητας και της αναπαραγωγής. Καθότι ο κύκλος της σελήνης είναι παρόμοιος σε ημερολογιακή διάρκεια με την εμμηνορροϊκό κύκλο, πολλοί αρχαίοι πολιτισμοί συνέδεαν την Πανσέληνο με την γονιμότητα. 

Έχουν βρεθεί, για παράδειγμα, αρχαία ασσυριακά κείμενα με συμβουλές για το πότε οι γυναίκες είναι πιο γόνιμες –ναι, σωστά μαντέψατε, εκεί γύρω στην Πανσέληνο. 

Στη μυθολογία των Inuit της Γροιλανδίας, το φεγγάρι είναι ένας θεός, ο Anningan, ο οποίος κυνηγά την αδερφή του, Malina, που είναι ο ήλιος, στο ουράνιο στερέωμα. Το αέναο αυτό κυνηγητό, σε συνδυασμό με την έλλειψη φαγητού στο διάστημα, εξουθενώνει τον Anningan και γι’ αυτό ολοένα αδυνατίζει. 

Ο χαριτωμένος μύθος είναι, προφανώς, μια προσπάθεια του αρχαίου λαού να εξηγήσει τις φάσεις της σελήνης καθώς εκείνη γίνεται από Πανσέληνος μισοφέγγαρο. 

Ο μύθος του Λυκάνθρωπου, ήτοι του ανθρώπου που μεταμορφώνεται σε λύκο με την εμφάνιση της Πανσελήνου, έχει τις ρίζες του στην Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκή Μυθολογία. 

Έγινε, όμως, δημοφιλής τον Μεσαίωνα, όταν η «λυκανθρωπία» θεωρήθηκε μία (όχι ιδιαίτερα δημοφιλής) μορφή μαγείας, οι θιασώτες της οποίας –εννοείται– καίγονταν στην πυρά. Ανθρώπους που μεταμορφώνονται σε λύκους συναντάμε και στην αρχαία ελληνική μυθολογία, αλλά χωρίς εμφανή σχέση με την Πανσέληνο. 

Ο Ηρόδοτος, για παράδειγμα, αναφέρει τους Νέουρι, μια φυλή στα βορειο-ανατολικά της Σκυθίας, που μεταμορφώνονταν όλοι σε λύκους μια φορά τον χρόνο για μερικές μέρες, και μετά ξαναέπαιρναν την ανθρώπινη μορφή τους. 

Για κάποιες φυλές της Αφρικής, το φεγγάρι είναι ο θεός Mawu, η μοίρα του οποίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με εκείνη της αγαπημένης του, θεάς Liza, που δεν είναι άλλη από τον ήλιο. Οι δύο θεοί διατηρούν, καταπώς φαίνεται, σχέση από απόσταση, καθότι οι ηλιακές και σεληνιακές εκλείψεις συμβαίνουν σύμφωνα με αυτή την παράδοση όταν κάνουν έρωτα. Συχνό φαινόμενο δεν το λες. 

Και 5 λαϊκές δοξασίες για την Πανσέληνο 

- Η καλύτερη στιγμή για να προβλέψει τα μελλούμενα κάποιος με το σχετικό χάρισμα, είναι η Ανατολή της Πανσελήνου. 

- Η Πανσέληνος που θα πέσει Παρασκευή και 13 προμηνύει καταστροφικά γεγονότα. Ευτυχώς, πρόκειται για σχετικά σπάνιο φαινόμενο. Πανσέληνο Παρασκευή και 13 είχαμε τον περασμένο Ιούνιο, ενώ η επόμενη υπολογίζεται για τις 13 Αυγούστου 2049.

- Η τύχη ακολουθεί σε όλη τους τη ζωή τους ανθρώπους που γεννιούνται βράδυ με Πανσέληνο. 

- Η Πανσέληνος επηρεάζει την ανθρώπινη ψυχολογία, αυξάνοντας στατιστικά τα ατυχήματα, την επιθετικότητα, τις δολοφονίες και τις βίαιες επιθέσεις, τα περιστατικά υπνοβασίας και τις επιληπτικές κρίσεις. 

- Η Πανσέληνος μπορεί να προκαλέσει σεισμούς. 

πηγή-in2life.gr

Διαβάστε περισσότερα... »

Η μεγαλύτερη πανσέληνος του έτους

Η πανσέληνος της Κυριακής 23 Ιουνίου, θα είναι η μεγαλύτερη του έτους, καθώς η Σελήνη θα βρίσκεται στο κοντινότερο σημείο της από τη Γη καθ' όλη τη διάρκεια του 2013, στο λεγόμενο περίγειό της. Το σούπερ-φεγγάρι (στον αστερισμό του Αιγόκερου) θα απέχει 356.991 χιλιόμετρα από τον πλανήτη μας, ενώ η μέση απόσταση Γης-Σελήνης, που μεταβάλλεται μέσα στο έτος, είναι περίπου 382.900 χιλιόμετρα. Η φετινή σούπερ-πανσέληνος έρχεται δύο μόλις μέρες μετά το θερινό ηλιοστάσιο της 21ης Ιουνίου, με το οποίο εγκαινιάστηκε και επίσημα το καλοκαίρι.

Πάντως, η περυσινή σούπερ-πανσέληνος, στις 6 Μαΐου 2012, ήταν πιο θεαματική, καθώς η Σελήνη είχε πλησιάσει ακόμα περισσότερο, στα 353.500 χιλιόμετρα από τη Γη. Η επόμενη φορά που η πανσέληνος θα φτάσει σε παρόμοιο μέγεθος, θα είναι στις 10 Αυγούστου 2014, όταν η απόσταση Γης-Σελήνης θα είναι 353.800 χιλιόμετρα.

Σύμφωνα με τους αστρονόμους, η απόσταση Γης-Σελήνης αυξομειώνεται διαχρονικά, επειδή η τροχιά του φεγγαριού γύρω από τον πλανήτη μας είναι ελαφρώς ασυμμετρική (ελλειπτική) και δεν διαγράφει έναν πλήρη κύκλο. 

Κατά την ετήσια περιφορά του ο δορυφόρος μας περιοδικά πλησιάζει πιο κοντά στη Γη, όμως περίπου μια φορά τον χρόνο συμβαίνει το περίγειο (η μικρότερη απόσταση από τη Γη) να συμπίπτει με την πανσέληνο. Σε αυτή την περίπτωση του λεγόμενου «σούπερ-φεγγαριού» με τη Σελήνη στο περίγειο, η πανσέληνος φαίνεται περίπου 14% μεγαλύτερη και 30% φωτεινότερη από ό,τι όταν η πανσέληνος λαμβάνει χώρα με το φεγγάρι στο απόγειο, δηλαδή στη μεγαλύτερη απόσταση από τη Γη.

Το προηγούμενο φετινό περίγειο ήταν στις 26 Μαΐου 2013, όταν η Σελήνη ήταν 17 ημερών και η απόστασή της από τον πλανήτη μας ήταν 355.900 χιλιόμετρα, ενώ το επόμενο απόγειο θα είναι στις 7 Ιουλίου, οπότε η Σελήνη θα βρίσκεται σε απόσταση περίπου 406.800 χιλιομέτρων.

Αν και, σύμφωνα με διάφορες λαϊκές παραδόσεις ή με πιο πρόσφατες διαδόσεις, η σούπερ-πανσέληνος φέρνει φυσικές καταστροφές (βύθιση Τιτανικού, σεισμός- τσουνάμι Ιαπωνίας 2011 κ.α.) ή τρελαίνει μερικούς ανθρώπους, οι επιστήμονες δεν θεωρούν ότι αυτά τα πράγματα έχουν βάση. 

Όπως τονίζουν, η πρόσθετη βαρυτική επίδραση που ασκεί το πλησίασμα της Σελήνης στη Γη κατά μερικές δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα, δεν είναι αρκετή για να κινητοποιήσει ισχυρές τεκτονικές και άλλες γεωφυσικές δυνάμεις στον πλανήτη μας.

«Πολλές μελέτες έχουν γίνει σχετικά με αυτό το θέμα από τους επιστήμονες, όμως δεν έχουν διαπιστώσει καμία αξιοσημείωτη συσχέτιση», δήλωσε ο Τζον Μπελίνι, γεωφυσικός της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ. 

Ούτε έχει βρεθεί κάποια επίδραση του σούπερ-φεγγαριού στην ανθρώπινη συμπεριφορά και ψυχική υγεία (εκτός και αν κάποιος είναι πολύ επιρρεπής στην αυθυποβολή!). Οι διαχρονικές μελέτες για τις εισαγωγές ασθενών στα ψυχιατρεία και στα νοσοκομεία, δεν έχουν δείξει ότι παρατηρείται αύξησή τους κατά τα βράδια με σούπερ-φεγγάρι. Όπως επίσης δεν παρατηρείται έξαρση στην εγκληματικότητα.

Τέλος, παρά τις αρχαίες πεποιθήσεις ότι η σούπερ-πανσέληνος ευνοεί τη γονιμότητα, οι έγκυες δεν έχουν λόγο να έχουν ιδιαίτερη αγωνία, καθώς οι έρευνες στα μαιευτήρια δεν έχουν δείξει κάποια απότομη έξαρση στις γεννήσεις αυτά τα βράδια.

πηγή

Διαβάστε περισσότερα... »

Στις 23 Ιουνίου, το μεγαλύτερο φεγγάρι του 2013!

Του Διονύση Π. Σιμόπουλου, Διευθυντή Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Σήμερα Κυριακή, 23 Ιουνίου, θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε ένα αρκετά ενδιαφέρον φαινόμενο, την μεγαλύτερη Πανσέληνο του έτους. Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν λανθασμένα, ότι αυτό συμβαίνει κάθε Αύγουστο, που φυσικά δεν είναι σωστό, αφού πρόκειται απλά για μια οπτική απάτη. 

Αυτό που συμβαίνει δηλαδή είναι ότι, στη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, ο Ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της ετήσιας φαινόμενης τροχιάς του στον ουρανό, ενώ αντίθετα η Σελήνη, βρίσκεται σχετικά πιο κοντά στον ορίζοντα. Σ’ αυτή τη θέση, η Πανσέληνος μπορεί να συγκριθεί με διάφορα άλλα χαρακτηριστικά που βρίσκονται εκεί, όπως δέντρα, κεραίες και διάφορα κτίσματα.

Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλος του παρατηρητή παρασύρεται να πιστέψει ότι η Πανσέληνος είναι μεγαλύτερη, ενώ επανειλημμένες μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το μέγεθος της Πανσελήνου, δεν διαφέρει καθόλου από ώρα σε ώρα. 

Υπάρχει φυσικά μετρήσιμη διαφορά του μεγέθους της Σελήνης ανάλογα με το αν βρίσκεται στο περίγειό της ή στο απόγειό της, κάτι που συμβαίνει μια φορά κάθε μήνα. Για παράδειγμα το πλησιέστερο περίγειο της Σελήνης το 2013 είναι στις 23 Ιουνίου (357.014 χιλιόμετρα), ενώ το μεγαλύτερο απόγειο ήταν στις 10 Ιουνίου (406.485 χιλιόμετρα). Αυτό όμως δεν έχει σχέση με το πόσο μεγάλη φαίνεται όταν βρίσκεται κοντά στον ορίζοντα, που οφείλεται όπως είπαμε αποκλειστικά και μόνο σε οπτική απάτη.

Η μέση απόσταση της Σελήνης από τη Γη (από κέντρο σε κέντρο) είναι 384.400 χλμ., ενώ στο περίγειό της βρίσκεται περίπου σε απόσταση 356.400 χλμ. και στο απόγειό της στα 406.700 χλμ. Υπάρχει δηλαδή μια διαφορά 50.000 χλμ. περίπου μεταξύ περιγείου και απογείου. 

Επόμενο είναι ότι στο περίγειό της η Σελήνη φαίνεται μεγαλύτερη απ’ ότι στο απόγειο, όπως επίσης κάποιο από τα 12 περίγεια ενός έτους θα είναι το πλησιέστερο και άρα η Σελήνη θα φαίνεται ως μεγαλύτερη του έτους ιδιαίτερα μάλιστα εάν συμπέσει την ίδια ημέρα να έχουμε και Πανσέληνο, όπως συμβαίνει φέτος στις 23 Ιουνίου!

Η καθημερινή παρουσία της Σελήνης στον ουρανό, αλλά και η συνεχής αλλαγή της φωτισμένης της μορφής, επηρέαζε ανέκαθεν τους ανθρώπους όπως φαίνεται στα τραγούδια, στις προλήψεις και στις δογματικές τους αντιλήψεις. Γιατί παρ’ όλο που η Σελήνη αντανακλά μόνο το 7% του ηλιακού φωτός που πέφτει πάνω στη γεμάτη κοιλώματα επιφάνειά της, είναι αρκετά λαμπερή ώστε να καλύπτει με το φως της ένα αρκετά μεγάλο μέρος των άστρων της νύχτας. Πολλές μάλιστα παραδόσεις, που κρατάνε από την αρχαία ακόμη εποχή, συνδέουν τη Πανσέληνο του κάθε μήνα με διάφορες αγροτικές εργασίες.

Στην αρχαιότητα η Σελήνη λατρεύτηκε σαν θεά. Για τους αρχαίους Έλληνες και τους Ρωμαίους η Σελήνη ήταν η θεά του κυνηγιού Άρτεμις που με το φως της βοηθούσε τους κυνηγούς να βλέπουν μεσ’ τη νύχτα. 

Η αγνή πανέμορφη παρθένα, η κυνηγός θεά, ήταν για τον Όμηρο το πρότυπο της γυναικείας ομορφιάς. Στη Σελήνη απέδιδαν επίσης τη νυχτερινή δροσιά και τις βροχές, γι’ αυτό ονόμαζαν την Άρτεμη «Ποτάμια» και την λάτρευαν κοντά σε πηγές και λίμνες όπου πίστευαν ότι λούζονταν μαζί με τις Νύμφες μακριά από τα βέβηλα μάτια των ανδρών. Ακόμη και σήμερα σε ορισμένες περιοχές της Αφρικής, της Αυστραλίας και της Ινδονησίας υπάρχουν φυλές που τη λατρεύουν με παρόμοιο τρόπο.

Στην κλασική εποχή, οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι μπόρεσαν να διαλευκάνουν αρκετά από τα μυστήρια της Σελήνης, ανάμεσα στα οποία ήταν και ο μηχανισμός των φάσεών της. Υπέθεσαν λοιπόν ότι το φως της Σελήνης δεν ήταν παρά η αντανάκλαση των ακτίνων του Ήλιου στην επιφάνειά της. 

Επειδή όμως το φως του Ήλιου φωτίζει καθημερινά διαφορετικές περιοχές της πλευράς της που είναι στραμμένη προς τη Γη, βλέπουμε τη Σελήνη να αλλάζει μορφή συνεχώς ανάλογα με το πώς φαίνεται από τη Γη. Έτσι όταν η Σελήνη βρίσκεται στην ίδια κατεύθυνση με τον Ήλιο στρέφει προς εμάς το μη φωτιζόμενο ημισφαίριό της, οπότε λέμε ότι έχουμε Νέα Σελήνη ή Νουμηνία.

Με την πάροδο των ημερών, η Σελήνη μετατοπίζεται στην τροχιά της και έτσι από τη Γη αρχίζουμε να βλέπουμε όλο και μεγαλύτερο μέρος του φωτιζόμενου ημισφαιρίου της. Όταν η αποχή της από τον Ήλιο είναι 90 μοίρες, φαίνεται να είναι φωτισμένη κατά το 1/2, και η φάση αυτή ονομάζεται πρώτο τέταρτο. Η κίνηση συνεχίζεται μέχρις ότου η Σελήνη βρίσκεται σε αντίθεση προς τη θέση του Ήλιου, βρίσκεται δηλαδή απέναντι από τον Ήλιο με την Γη στη μέση, οπότε εμείς βλέπουμε από τη Γη ολόκληρο το φωτιζόμενο ημισφαίριό της και λέμε ότι έχουμε Πανσέληνο. Τότε η Σελήνη ανατέλλει όταν ο Ήλιος δύει.

Ο χρόνος όμως κυλάει και η Σελήνη συνεχίζει την κίνησή της γύρω από τη Γη μέχρις ότου βρεθεί στη φάση του τελευταίου τέταρτου. Τέλος, η Σελήνη ξανάρχεται σε σύνοδο με τον Ήλιο, οπότε έχουμε και πάλι Νουμηνία ή Νέα Σελήνη. 

Από τη μια σύνοδο ως την επομένη, για τη συμπλήρωση δηλαδή όλων των φάσεων της Σελήνης, χρειάζονται περίπου 29,5 ημέρες, και για την ακρίβεια 29 ημέρες 12 ώρες, 44 λεπτά και 2,86 δευτερόλεπτα. Ο χρόνος αυτός ονομάζεται συνοδικός μήνας και είναι η χρονική περίοδος μεταξύ δύο διαδοχικών πανσελήνων ή δύο διαδοχικών φάσεων Νέας Σελήνης, από την οποία γεννήθηκε ο ημερολογιακός μας μήνας. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που τα πρώτα ημερολόγια βασίζονταν σε έναν κύκλο σεληνιακών μηνών.

Υπάρχει όμως και ο άλλος «μήνας», όπως είπαμε, που ονομάζεται «αστρικός μήνας», και είναι ο πραγματικός χρόνος μιας πλήρους περιφοράς της Σελήνης γύρω από τη Γη αφού μετράει την χρονική περίοδο μεταξύ δύο διαδοχικών περασμάτων της Σελήνης μπροστά από ένα δεδομένο άστρο. Η κίνηση αυτή γίνεται εμφανής καθώς η θέση της Σελήνης ανάμεσα στα άστρα αλλάζει από νύχτα σε νύχτα. Ο χρόνος αυτός είναι περίπου 27 ημέρες, και για την ακρίβεια 27 ημέρες 7 ώρες, 43 λεπτά και 11,5 δευτερόλεπτα.

Η αιτία της μεγαλύτερης διάρκειας του συνοδικού μήνα σε σχέση με τον αστρικό μήνα είναι αρκετά απλή: Κατά τη διάρκεια ενός μήνα, το ντουέτο Γη και Σελήνη έχει διασχίσει μια αρκετά μεγάλη απόσταση γύρω από τον Ήλιο. 

Έτσι όταν η Σελήνη έχει ολοκληρώσει μία πλήρη περιφορά της γύρω από τη Γη, πρέπει να ταξιδέψει επιπλέον πάνω από δύο ακόμη ημέρες για να ξαναγυρίσει στην ίδια γραμμική σχέση που είχε με την Γη και τον Ήλιο ώστε να δημιουργηθούν οι ίδιες πάλι προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες για να έχει την ίδια φάση με αυτή με την οποία άρχισε την τροχιά της γύρω από τη Γη.
πηγή

Διαβάστε περισσότερα... »