Καθαρά Δευτέρα - Κούλουμα
Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα. Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.
Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα «καθαρίζουν» ό,τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της αποκριάς, Σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π.χ. στην Ήπειρο, οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.
Το πιάτο της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς. Χαλβάς, ταραμάς, ελιές, πίκλες, θαλασσινά, φασολάδα, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα. Σχετικός και ο δημοτικός σατυρικός θρήνος:
Τ' ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα;
Πεθαίν΄ ο Κρέος, πέθανε, ψυχομαχάει ο Τύρος
σηκώνει ο Πράσος την ουρά κι ο Κρέμμυδος τα γένεια
Μπαλώστε τα σακούλια σας, τροχίστε τα λεπίδια
και στον τρανό τον πλάτανο, να μάσουμε στεκούλια.
Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στις εξοχές λέγεται Κούλουμα.
Η ετυμολογία της λέξης έχει λατινική (κολούμνα=κολώνα ή κούμουλους=σωρός, κορυφή) ή αλβανική προέλευση (κόλουμ=καθαρός).
Στον Δήμο Αθηναίων τα Κούλουμα γιορτάζονται στον Λόφο του Φιλοππάπου, όπως και σε πολλούς Δήμους της χώρας, με προσφορά φασολάδας και νηστίσιμων στους δημότες.
Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, με τα ποικίλα χρώματα και σχέδια, από μικρούς και μεγάλους, πιθανόν για να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα λόγω της ανθοφορίας και της βελτίωσης του καιρού.
Η έντονη αθυροστομία και η καυστική σάτιρα είναι από τα χαρακτηριστικά της Καθαράς Δευτέρας σε πολλούς εορτασμούς της ανά την επικράτεια:
Ο Αλευροπόλεμος στο Γαλαξίδι, είναι ένα έθιμο που διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.
Βλάχικος Γάμος στη Θήβα. Είναι ένα έθιμο που φθάνει στις μέρες μας περίπου από το 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Το θέαμα είναι έξοχο, η γαμήλια πομπή πολύχρωμη, η μουσική που τη συνοδεύει (πίπιζες, νταούλια κ.ά.) εξαιρετικά ζωντανή.
Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη Μεσσηνίας. Καρναβαλίστικος γάμος, που κρατάει από τον 14ο αιώνα. Στις μέρες μας, το ζευγάρι των νεονύμφων είναι δύο άντρες, που μαζί με τους συγγενείς πηγαίνουν στην πλατεία, όπου γίνεται ο γάμος με παπά και με κουμπάρο. Διαβάζεται το προικοσύμφωνο και ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
Στη Μεσσήνη Μεσσηνίας γίνεται η αναπαράσταση της εκτέλεσης μιας γερόντισσας, της γριάς Συκούς, που κατά την παράδοση, κρεμάστηκε στη θέση Κρεμάλα της πόλης, με εντολή του Ιμπραήμ Πασά, επειδή είχε το θάρρος, εξηγώντας του ένα όνειρο που είχε δει, να του πει ότι η εκστρατεία του και ο ίδιος θα είχαν οικτρό τέλος από την αντίδραση και το σθένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Μετά την αναπαράσταση, μπορεί κάθε επισκέπτης να "κρεμαστεί" από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας. Το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας γίνεται η παρέλαση με μαζορέτες, άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους και χορευτικά συγκροτήματα.
Μπουρανί στον Τύρναβο. Μπουρανί είναι μία χορτόσουπα δίχως λάδι, γύρω από την προετοιμασία της οποίας στήνεται ολόκληρο το σκηνικό του παιχνιδιού με φαλλικά σύμβολα και τολμηρά πειράγματα από τους μπουρανίδες.
Στην Κάρπαθο λειτουργεί το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων. Κάποιοι κάνουν άσχημες χειρονομίες σε κάποιους άλλους και συλλαμβάνονται από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες) για να οδηγηθούν στο Δικαστήριο, που το αποτελούν οι σεβάσμιοι του νησιού. Τα αυτοσχέδια αστεία και τα γέλια ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
Στις κοινότητες Ποταμιά, Καλόξιδο και Λιβάδια της Νάξου οι κάτοικοι ντύνονται Κορδελάτοι ή Λεβέντες. Οι Κορδελάτοι είναι φουστανελοφόροι και η δεύτερη ονομασία τους Λεβέντες αποδίδεται στους πειρατές. Από κοντά τους ακολουθούν και οι ληστές, οι Σπαραρατόροι, που αρπάζουν τις κοπέλες για να τις βάλουν με το ζόρι στο χορό και στο γλέντι, που κρατάει ως το πρωί.
Στα χωριά Μέρωνα και Μελιδόνια του Ρεθύμνου αναβιώνουν έθιμα όπως το κλέψιμο της νύφης, ο Καντής, το μουντζούρωμα, τα οποία, σε συνδυασμό με το καλό κρασί και τους ήχους της λύρας, αποτελούν μια μοναδική εμπειρία.
Στη Σκύρο, σχεδόν όλοι οι κάτοικοι με παραδοσιακές ενδυμασίες κατεβαίνουν στην πλατεία του νησιού, όπου χορεύουν και τραγουδούν τοπικούς σκοπούς.
Καθαρή Δευτέρα - Χαρταετός
Αρχαία ήθη και δρώμενα συμπλέκονται σταδιακά στο πέρασμα του χρόνου μέχρι να πάρει η γιορτή τη μορφή που έχει σήμερα. Οι αποκριάτικες γιορτές και το καρναβάλι, ίσως, διαμορφώθηκαν τη βυζαντινή περίοδο.
Ο Φαίδων Κουκουλές, ο σπουδαίος βυζαντινολόγος καθηγητής Πανεπιστημίου και Ακαδημαϊκός, ασχολήθηκε συστηματικά με τα λαϊκά θεάματα και τις διασκεδάσεις στο Βυζάντιο. Αναφέρει ότι διασκεδάσεις, τραγούδια και παιχνίδια στις απόκριες, αλλά και άλλα έθιμα υπήρχαν και είχαν ξεκινήσει από τον 8ο αιώνα.
Όλες αυτές οι γιορτές συμπεριλάμβαναν ένα πλήθος από παμπάλαια έθιμα, αλλά κυρίως εκφράζανε την ανάγκη για ψυχαγωγία, ευθυμία και απολαύσεις. Αγαπητές εκδηλώσεις ήταν ακόμη και οι θεατρικές παραστάσεις, τα συμπόσια και στη μεταβυζαντινή περίοδο ήλθαν τα μασκαρέματα.
Ο λαογράφος Γ. Μέγας πίστευε ότι μια από τις τελευταίες «τρέλες» στον χώρο της παρα - λαογραφίας θέλει το καρναβάλι να είναι ένα καθαρόαιμο αρχαιοελληνικό έθιμο! Υποτίθεται ότι προέρχεται από το λατινικό carrus navalis (ναυτικό αμαξάκι) και να παραπέμπει σε αρχαίες διονυσιακές τελετές. Και αυτή την ερμηνεία την στήριξε στο γεγονός ότι ο Διόνυσος μεταφερόταν με τροχοφόρα πλοιάρια στ’ Ανθεστήρια, (γιορτές της αρχαίας Αθήνας για την εναλλαγή χειμώνα και άνοιξης).
Μια άλλη εκδοχή είναι ότι το καρναβάλι, ίσως, προέρχεται από τα αρχαία Κάρνεια που ήταν λατρευτικές εκδηλώσεις για τον Απόλλωνα. Το ρήμα βαλλίζω, (καρναβαλλίζω) σημαίνει: χοροπηδώ! Υπάρχουν διάφορες ερμηνείες που δίνουν οι ιστορικοί και οι λαογράφοι.
ΚΟΥΛΟΥΜΑ σημαίνει…
Ότι σταματούν οι απόκριες. Τέρμα τα αποκριάτικα γλέντια. Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς πέφτει η αυλαία του ξεφαντώματος. Αρχίζει η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή (Σαρακοστή) που είναι μια περίοδος νηστείας και προετοιμασίας για το Πάσχα. Έτσι τουλάχιστον θέλει η παράδοση η οποία δίνει… «τράτο» μιας ημέρας και είναι η Καθαρή Δευτέρα, που αποτελεί σύμφωνα με τα έθιμα, τη συνέχεια της Αποκριάς. Και βέβαια «… κανείς κανών δεν απαγορεύει το κρασί» έγραφε ο Γ. Μέγας. Η Καθαρή Δευτέρα είναι ταυτισμένη με τα Κούλουμα και το Χαρταετό.
«Κούλουμα» είναι η έξοδος στην εξοχή και όπως θέλουν οι λαογράφοι η λέξη columma σημαίνει κολόνα! Επειδή οι Αθηναίοι τα παλιά χρόνια συνήθιζαν να γιορτάζουν αυτή την ημέρα στους Στύλους του Ολυμπίου Διός που εκείνα τα χρόνια ήταν εξοχή και όχι το κέντρο της πρωτεύουσας.
Άλλη ερμηνεία είναι ότι τα Κούλουμα προέρχονται από τη λατινική λέξη cumulus (κουμούλα) που σημαίνει σωρός, κι αυτό επειδή κουβαλούσαν μαζί τους… σωρούς τροφίμων.
Και φυσικά την Καθαρή Δευτέρα απολαμβάνουν το πέταμα του Χαρταετού, που άλλοι λαογράφοι πιστεύουν ότι ο πρώτος Χαρταετός φτιάχτηκε στη Σύρο, που ίσως ήλθε από τη Σμύρνη και ταξίδεψε στην Ελλάδα.
Υ.Γ. Φαίδων Κουκουλές: Γεννήθηκε στην Ερμούπολη το 1881. Σπουδαίος Βυζαντινολόγος, καθηγητής, Ακαδημαϊκός, Διευθυντής ιστορικού λεξικού, Συγγραφέας σπουδαίων ιστορικών βιβλίων κ.α.
Τι σημαίνει η λέξη «κούλουμα»
Για την προέλευση της λέξης «κούλουμα», αλλά και την καθιέρωση της συγκεκριμένης γιορτής, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις.
Μία από τις λανθασμένες ερμηνείες που ακούγονται, είναι εκείνη που λέει ότι τα «κούλουμα» προέρχονται από την λατινική λέξη «CULUMUS«, κάτι που δεν μπορεί να ισχύει αφού… δεν υπάρχει τέτοια λέξη στα λατινικά.
Η παραπάνω παρανόηση οφείλεται στην εκδοχή που θέλει τα «κούλουμα» να αποτελούν αναγραμματισμό του λατινικού «CUMULUS» που σημαίνει «σωρός, αφθονία», αλλά και «τελείωμα». Το πιθανότερο λοιπόν, είναι το cumulus να έγινε«κούμουλα» και στη συνέχεια «κούλουμα», με την έννοια ότι την ημέρα καταναλώνουν όλοι αφθονία νηστίσιμων τροφών και παράλληλα σηματοδοτεί το τελείωμα της Αποκριάς.
Τα τελευταία χρόνια αναφέρεται επίσης ότι η λέξη «κούλουμα», προέρχεται από την αλβανική λέξη KULM ή KOLUM που -υποτίθεται- σημαίνουν «καθαρός» και συνδιάζονται με την Καθαρά Δευτέρα. Στην αλβανική γλώσσα όμως από τις παραπάνω λέξεις υπάρχει μόνο το kulm και σημαίνει «κορυφή», οπότε δεν γνωρίζουμε πού στηρίζεται αυτή η θεωρία και πόσο βάσιμη μπορεί να είναι.
Σύμφωνα με την δεύτερη πιθανή εκδοχή τώρα, η λέξη «κούλουμα», προέκυψε από την λατινική λέξη «COLUMNA», που σημαίνει «κολώνα». Αν και δεν υπάρχουν στοιχεία για αρχαία προέλευση της γιορτής, η παράδοση λέει ότι οι Αθηναίοι πριν από τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, γιόρταζαν την Καθαρά Δευτέρα στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου όπου έτρωγαν και έπιναν καθισμένοι στους βράχους, μέχρι τη δύση του ηλίου. Αμέσως μετά, οι Ρουμελιώτες γαλατάδες που ζούσαν στην Αθήνα έστηναν χορό -κυρίως τσάμικο- στους στύλους του Ολυμπίου Διός, στις «κουλώνες», όπως έλεγαν με την ιδιαίτερη ντοπιολαλιά τους.
Τα κούλουμα, είναι γνωστά και με ορισμένες παραλλαγές της λέξης όπως κουμουλάθες, κούλουμπα, κούμουλες.
Καθαρά Δευτέρα και Μεγάλη Τεσσαρακοστή
Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημάνει το τέλος των Απόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί«καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς.
Την Καθαρά Δευτέρα συνηθίζεται να τρώγεται λαγάνα (άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο εκείνη τη μέρα), και άλλα νηστίσιμα φαγώσιμα, κυρίως λαχανικά, όπως και φασολάδα χωρίς λάδι. Επίσης συνηθίζεται το πέταγμα χαρταετού. Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή του Πάσχα.
Η μεγαλύτερη και ή πιο αυστηρή περίοδος νηστείας είναι αυτή που ξεκινάμε από σήμερα, Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή του Πάσχα. Σύμφωνα με τους Κανόνες της Εκκλησίας μας επιβάλλεται να νηστεύουμε το λάδι όλες τις ήμερες, πλην Σαββάτου και Κυριακής. Αν ορισμένοι τώρα τρώνε λάδι και άλλες ήμερες (Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη), αυτό θα πρέπει να γίνεται μόνο για λόγους αδυναμίας («δι' ασθένειαν σωματικήν») και ύστερα από έγκριση του Πνευματικού τους.
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής καταλύουμε: Ψάρι κατά την εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, οποία μέρα κι αν τύχει, και την Κυριακή των Βαΐων. Λάδι των αγίων Τεσσαράκοντα μαρτύρων (9 Μαρτίου) και κατά την εορτή της Συνάξεως του αρχαγγέλου Γαβριήλ (26 Μαρτίου). Φτάσαμε λοιπόν στην Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Και ή περίοδος αυτή, είναι μία ιερή περίοδος πνευματικών αγώνων, μετανοίας και νηστείας.
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής καταλύουμε: Ψάρι κατά την εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, οποία μέρα κι αν τύχει, και την Κυριακή των Βαΐων. Λάδι των αγίων Τεσσαράκοντα μαρτύρων (9 Μαρτίου) και κατά την εορτή της Συνάξεως του αρχαγγέλου Γαβριήλ (26 Μαρτίου). Φτάσαμε λοιπόν στην Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Και ή περίοδος αυτή, είναι μία ιερή περίοδος πνευματικών αγώνων, μετανοίας και νηστείας.
Γιατί να νηστεύουμε;
Ασφαλώς όχι για να φανούμε στους ανθρώπους, ότι νηστεύουμε. Ο Κύριος μας, πριν αρχίσει τη δημόσια δράση του, νήστεψε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες. Η νηστεία αυτή πού έκανε, έδωσε αφορμή στον Σατανά για να τον πειράξει.
Παρόμοια και μας, ας ετοιμαζώμαστε και ας προγυμναζόμαστε στους αγώνες εναντίον των πνευματικών αντιπάλων. Σε μία αμφίβολη πολεμική συμπλοκή, τονίζει ο Μ. Βασίλειος, ή παρουσία συμμάχου στο πλευρό ενός εμπολέμου, προκαλεί την ήττα του άλλου. Το πνεύμα και ή σάρκα βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Με ποιόν θα συμμαχήσεις;
Παρόμοια και μας, ας ετοιμαζώμαστε και ας προγυμναζόμαστε στους αγώνες εναντίον των πνευματικών αντιπάλων. Σε μία αμφίβολη πολεμική συμπλοκή, τονίζει ο Μ. Βασίλειος, ή παρουσία συμμάχου στο πλευρό ενός εμπολέμου, προκαλεί την ήττα του άλλου. Το πνεύμα και ή σάρκα βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Με ποιόν θα συμμαχήσεις;
Αν συμμαχήσεις με τη σάρκα θα εξασθένηση το πνεύμα. Ενώ αν συμμαχήσεις με το πνεύμα θα υποδούλωσης τη σάρκα. Εφ' όσον λοιπόν θέλεις να ισχυροποίησης το πνεύμα σου, δάμασε τη σάρκα με τη νηστεία. Με τη νηστεία δείχνουμε τον σεβασμό και την υπακοή στον Δημιουργό και Κύριο μας. Γιατί ή πρώτη εντολή πού έδωσε στους πρωτοπλάστους, τον Αδάμ και την Εύα, ήταν εντολή νηστείας.
Μέσα στον αληθινό σκοπό της νηστείας υπάρχει ή αγάπη. Η αγάπη μας πρώτα-πρώτα για τον Χριστό. Γιατί τηρούμε το λόγο πού μας είπε: «Όταν απαρθή ο νυμφίος, τότε (οι μαθηταί μου) νηστεύσουσι» (Ματθ. θ΄ 15). Ο άγιος Μάξιμος ο ομολογητής σημειώνει: «Όποιος αγαπά τον Θεό, ζει αγγελικό βίο στη γη. Γι αυτό νηστεύει και αγρυπνεί, ψάλλει και προσεύχεται και πάντοτε σκέπτεται καλά για όλους τους ανθρώπους». Αλλά νηστεύουμε από αγάπη για τούς φτωχούς, τούς ελαχίστους αδελφούς του Χριστού μας.
Δεν τρώμε κρέας σαράντα μέρες π.χ. αλλά απλούστερα φαγητά και τα χρήματα πού εξοικονομούμε τα δίνουμε σε μία φτωχή οικογένεια. Ακόμα νηστεύουμε γιατί διδαχθήκαμε από τον Κύριο μας ότι: «Τούτο το γένος (των δαιμονίων) ουκ εκπορεύεται εί μή εν προσευχή και νηστεία» (Ματθ. ιζ΄ 21). Η νηστεία λοιπόν διώχνει τα δαιμόνια των παθών πού κυριεύουν και πολεμούν τη σάρκα μας και μολύνουν την ψυχή μας. Είναι για μας η νηστεία όπλο και φάρμακο.
Είναι πράγματι και πολύτιμο φάρμακο η νηστεία, γιατί προφυλάσσει και θεραπεύει την αρρώστια της ψυχής και του σώματος. Η γαστριμαργία, η καταστρεπτική αυτή πολυφαγία, αποχαυνώνει τον άνθρωπο και βλάπτει ανεπανόρθωτα την υγεία του. Η νηστεία, λοιπόν, είναι ένα από τα μέσα, για να κατασιγάσουν τα πάθη. Επειδή υποβάλλει σε εκούσιες στερήσεις δοκιμάζει την ηθική δύναμη και δαμάζει τα άτακτα σκιρτήματα της σάρκας.
Ο απόστολος Παύλος κάνει λόγο για τη χαλιναγώγηση του σώματος και των επιθυμιών. «Υποπιάζω μου το σώμα και δουλαγωγώ μήπως άλλοις κηρύξας, αυτός αδόκιμος γένομαι» (Α΄ Κορινθ. θ΄ 27). Γυμνάζω, λέει, το σώμα μου και το υποβάλλω σε στερήσεις, μήπως και άλλοι, στους οποίους εκήρυξα, βραβευθούν και εγώ αποδοκιμασθώ.
Πόσο ρεαλιστική και βαθιά ψυχολογημένη και η παρατήρηση ενός ασκητού, πού έζησε τον πέμπτο αιώνα: «Θα ρωτήσει κανείς από αυτούς, πού βαριούνται τη νηστεία: Είναι αμαρτία η χρησιμοποίηση της τροφής; Ασφαλώς όχι. Η τροφή δεν είναι αμαρτία. Η αμαρτία μπορεί να έλθει σαν επακόλουθο τής τροφής». Η νηστεία άλλωστε έχει ένα πλατύ περιεχόμενο. Η Εκκλησία μας δεν την στενεύει μονάχα στην τροφή. Την βλέπει με ευρύτητα θαυμαστή.
Σ' αυτό το σημείο ιδιαίτερα επιμένει ο λόγος τού Θεού και η πατερική σοφία και φρόνηση. Η νηστεία δεν πρέπει να είναι ένας ξηρός τύπος. Είναι προπάντων διάθεση ψυχής.
Συνδυάζεται πάντα με τις άλλες αρετές, την εγκράτεια, την προσευχή, την μετάνοια. «Τιμή γάρ νηστείας ουχί σιτίων αποχή, αλλά αμαρτημάτων αναχώρησις», τονίζει ο ιερός Χρυσόστομος.
Σε τίποτα, λοιπόν, δεν μας ωφελεί αν δεν είναι έκφραση ειλικρινούς μετανοίας. Ίσα - ίσα μπορεί να μας παραπλανά και να μας δημιουργεί την ψευδαίσθηση τής πνευματικής αυτάρκειας. Μας το υπογραμμίζει τόσο καθαρά ο Θεός με το στόμα τού προφήτη Ησαΐα: «Τη νηστεία και την αργία και τις γιορτές σας τις μισεί η ψυχή μου... εφ' όσον δεν συνοδεύονται με μετάνοια, ειλικρίνεια, αγάπη και δικαιοσύνη...»
Επομένως η νηστεία, ως πνευματικός αγώνας, ως αυτοκυριαρχία, ως εγκράτεια, ως άσκηση, πρέπει να είναι καθημερινό μας μέλημα. Όχι μόνο υπόθεση Σαρακοστής, αλλά ρυθμιστής ζωής.
Καλή Δύναμη, καλό στάδιο και καλό υπόλοιπο Μεγάλης Τεσσαρακοστής
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ, ΕΔΩ:
-http://coolweb.gr/kathara-deytera-pote-peftei-ti-giortazoume/
-http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B1
-http://www.madata.gr/epikairotita/san-simera/94109.html
-http://efisecrets.gr/kathara-deytera-ta-ithi-kai-ta-ethima-se-olh-tin-ellada/
-http://www.boro.gr/44477/kathara-deytera-ti-einai-ta-koyloyma-kai-ti-prepei-na-prosexete
-http://www.pinnokio.gr/arthro/ti-giortazoyme-thn-kathara-deytera-hthh-kai-ethima-ths-hmeras-apo-olh-thn-ellada
-http://www.pontos-news.gr/article/19364/apokria-karnavali-kai-koyloyma-gnorizete-tin-istoria-toys
-http://www.astrology.gr/ENALLAKTIKI-GONIA/item/40665-i-lagana-kai-ta-koyloyma
-http://www.astrology.gr/ENALLAKTIKI-GONIA/item/16597-kathara-deytera-o-aposymbolismos-toy-chartaetoy
-http://www.astrology.gr/ENALLAKTIKI-GONIA/item/16648-h-symbolh-toy-chartaetoy-sthn-kathara-deytera-meros-b%CE%9E%C2%84
-http://www.funtastic14.blogspot.gr/2014/03/blog-post.html
-http://www.daddy-cool.gr/2015/02/oles-oi-syntages-gia-ti-pio-nostimh-kathara-deytera.html
-http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B1
-http://www.madata.gr/epikairotita/san-simera/94109.html
-http://efisecrets.gr/kathara-deytera-ta-ithi-kai-ta-ethima-se-olh-tin-ellada/
-http://www.boro.gr/44477/kathara-deytera-ti-einai-ta-koyloyma-kai-ti-prepei-na-prosexete
-http://www.pinnokio.gr/arthro/ti-giortazoyme-thn-kathara-deytera-hthh-kai-ethima-ths-hmeras-apo-olh-thn-ellada
-http://www.pontos-news.gr/article/19364/apokria-karnavali-kai-koyloyma-gnorizete-tin-istoria-toys
-http://www.astrology.gr/ENALLAKTIKI-GONIA/item/40665-i-lagana-kai-ta-koyloyma
-http://www.astrology.gr/ENALLAKTIKI-GONIA/item/16597-kathara-deytera-o-aposymbolismos-toy-chartaetoy
-http://www.astrology.gr/ENALLAKTIKI-GONIA/item/16648-h-symbolh-toy-chartaetoy-sthn-kathara-deytera-meros-b%CE%9E%C2%84
-http://www.funtastic14.blogspot.gr/2014/03/blog-post.html
-http://www.daddy-cool.gr/2015/02/oles-oi-syntages-gia-ti-pio-nostimh-kathara-deytera.html
-http://didymoteicho.net/plirofories/iistoriamas/10112-2015-02-20-20-33-23.html
-http://www.touristorama.com/%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%AC-%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-03210
-http://aretis-place.blogspot.gr/2013/03/blog-post_3.html
-http://pitsina-crafts.blogspot.gr/2012/02/blog-post_29.html
-http://tadefterakiablogaroun.blogspot.ca/2012/03/blog-post_28.html
-http://www.ladylike.gr/articles/living/Geysi/10-logoi-poy-anypomonoume-gia-thn-kathara-deytera.3314494.html
-http://www.catholicicing.com/printable-lenten-calendar-for-kids/
-http://www.touristorama.com/%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%AC-%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-03210
-http://aretis-place.blogspot.gr/2013/03/blog-post_3.html
-http://pitsina-crafts.blogspot.gr/2012/02/blog-post_29.html
-http://tadefterakiablogaroun.blogspot.ca/2012/03/blog-post_28.html
-http://www.ladylike.gr/articles/living/Geysi/10-logoi-poy-anypomonoume-gia-thn-kathara-deytera.3314494.html
-http://www.catholicicing.com/printable-lenten-calendar-for-kids/
